/** * */

Slag bij de Falkland-Eilanden

(Verschil tussen bewerkingen)
Versie op 8 okt 2009 09:50
Lingekopf (Overleg | bijdragen)

← Previous diff
Versie op 8 okt 2009 17:15
Wvanrosm (Overleg | bijdragen)
zoveel mogelijk opgeschoond / taal / opmaak
Next diff →
Regel 1: Regel 1:
-De '''Slag bij de Falkland-Eilanden''' was een gevecht tussen Duitse kruisers en Engelse kruisers en slagkruisers tijdens de Eerste Wereldoorlog op 8 december 1914. +De '''Slag bij de Falkland-Eilanden''' was een gevecht tussen Duitse kruisers en Engelse kruisers en slagkruisers tijdens de [[:Categorie: Episodes|Eerste Wereldoorlog]] op 8 december 1914.
-*Het ''Duitse kruiser-eskader'' dat onder bevel stond van vice-admiraal [[Maximilian Graf von Spee]], had in de [[Slag bij Coronel]] (1 nov. 1914) een Brits smaldeel (bevelvoerder: Sir [[Christopher Cradock]]) vernietigend verslagen waarbij de Britten twee kruisers met 1654 man (onder wie Cradock) verloren. Spee had twee lichtgewonden.+Het ''Duitse kruiser-eskader'' dat onder bevel stond van vice-admiraal [[Maximilian Graf von Spee]], had in de [[Slag bij Coronel]] (1 nov. 1914) een Brits smaldeel (bevelvoerder: Sir [[Christopher Cradock]]) vernietigend verslagen waarbij de Britten twee kruisers met 1654 man (onder wie Cradock) verloren. Spee had twee lichtgewonden.
-*De vreugde over deze eclatante overwinning in Duitsland stond in schril contrast met de verbijstering, het ongeloof en de gevoelens van ontzetting in Engeland, toen men het nieuws van de nederlaag tot zich had laten doordringen. Al spoedig volgde de roep om vergelding. Dit was de eerste keer in anderhalve eeuw dat een Brits eskader ter zee was verslagen, laat staan vernietigd !+De vreugde over deze eclatante overwinning in Duitsland stond in schril contrast met de verbijstering, het ongeloof en de gevoelens van ontzetting in Engeland, toen men het nieuws van de nederlaag tot zich had laten doordringen. Het was de eerste keer in anderhalve eeuw dat een Brits eskader was verslagen, laat staan vernietigd! Al spoedig volgde de roep om vergelding.
-*Spee stond nu voor een moeilijke beslissing,zou hij de kruiseroorlog blijven doorvoeren, of probeerde hij naar Duitsland terug te keren? In het eerste geval was er een probleem. Kolen en eten konden worden overgeladen van buitgemaakte koopvaardijschepen, doch enkel in Duitsland kon hij zijn munitie aanvullen. Aangezien zijn eskader in die éné slag reeds tot meer dan de helft van zijn munitie hadden verschoten, werd beslist naar Duitsland terug te keren. Hoewel Spee inzag dat de kansen voor een succesvolle terugkeer nihil waren door de Britse blokkade. Bovendien waren zijn twee sterkste schepen toch vrijwel hopeloos verouderd in de Noordzee wegens de grote aantallen slagkruisers daar. Ook werd het te gevaarlijk in de Pacific, verschedene superiuere eskaders waren naar het zijne op zoek (waarbij de Japanse marine een grote rol speelde door het inzetten van schepen die van een ontwerp waren tussen dat van een pantsterkuiser en dat van een slagkruiser in )+Spee stond nu voor een moeilijke beslissing, de kruiseroorlog voort te zetten, of naar Duitsland terug te keren? In het eerste geval was er een probleem. Kolen en voedsel konden worden overgeladen van buitgemaakte koopvaardijschepen, doch alleen in Duitsland kon hij munitie aanvullen. Aangezien zijn eskader bij [[Slag bij Coronel|Coronel]] reeds meer dan de helft van de munitie had verschoten, werd besloten naar Duitsland terug te keren, hoewel Spee inzag dat de kansen op een succesvolle terugkeer door de Britse blokkade en de overmacht van de Britse marine in de Noorsdzee gering waren. Ook in de Stille Oceaan was het gevaarlijk door de aanwezigheid van de Japanse marine.
-*Na een kort verblijf in Valparaiso rondde zijn eskader, bestaande uit [[Scharnhorst]] (vlaggenschip) en [[Gneisenau]] (beide 11.600 t en uitgerust met 8 21-cm-kanons) en de lichte kruisers [[Nürnberg]] (3.550 t), [[Leipzig]] (3.250 t) en [[Dresden]] (3.600 t) Kaap Hoorn richting Duitsland. Zijn sombere stemming en het besef van wat er waarschijnlijk te wachten stond was duidelijk. Toen hij in Valparaiso een boeket bloemen kreeg aangeboden, weigerde hij deze met het commentaar "dat men deze beter kon bewaren om op zijn graf te leggen".+Na een kort verblijf in Valparaiso rondde zijn eskader, bestaande uit [[Scharnhorst]] (vlaggenschip) en [[Gneisenau]] (beide 11.600 t en uitgerust met 8 21-cm-kanons) en de lichte kruisers [[Nürnberg]] (3.550 t), [[Leipzig]] (3.250 t) en [[Dresden]] (3.600 t) Kaap Hoorn richting Duitsland. Zijn sombere stemming door het besef van wat er waarschijnlijk te wachten stond was duidelijk. Toen hij in Valparaiso bloemen kreeg aangeboden, weigerde hij deze met het commentaar "dat men deze beter kon bewaren om op zijn graf te leggen".
-*Beslist werd om eerst naar de Falkland eilanden te varen, een onbeschermde Britse vlootbasis, waar hij genoeg kolen zou vinden om zijn schepen tot barstens toe vol te laden (het was in die tijd niet ongebruikelijk om bij het vooruitzicht van een lange reis extra kolen in zakken op dek mee te voeren en zelfs de kajuiten van de officieren vol met kolen te laden. Verder kon hij daar de zendpost vernietigen, de enige link in het zend-netwerk van de Britten in de zuidelijke Atlantic.+Beslist werd om eerst naar de Falkland-Eilanden te varen, een onbeschermde Britse vlootbasis, waar hij genoeg kolen zou vinden om zijn schepen vol te laden (het was in die tijd niet ongebruikelijk om bij het vooruitzicht van een lange reis extra kolen in zakken op dek mee te voeren en zelfs de kajuiten van de officieren vol met kolen te laden). Verder kon hij daar de zendpost vernietigen, de enige van de Britten in de zuidelijke Atlantische Oceaan.
-*De Britse admiraliteit nam geen risico's en zette drie [[slagkruiser|slagkruisers]] in, [[Invincible]] en [[Inflexible]] onder commando van [[Doveton Sturdee]]. (beide 17.250 t, 25 knopen en bewapend met 8 305mm L45 kanons), alsmede een zestal lichte en panster kruisers en een bewapend koopvaardijschip in. Dit was een rare beslising want [[Doveton Sturdee]] was een persoonlijke vijand van [[John Arbuthnot Fisher]] die deze laatste zelfs op landdienst had gezet. Nu kreeg Sturdee waarschijnlijk een mooie overwinning in een zeeslag in de schoot geworpen.+De Britse admiraliteit nam geen risico's en zette drie [[slagkruiser|slagkruisers]] in, [[Invincible]] en [[Inflexible]] onder commando van [[Doveton Sturdee]] (beide 17.250 t, 25 knopen en bewapend met 8 305 mm L45 kanons), alsmede een zestal lichte en pantserkruisers en een bewapend koopvaardijschip. Dit was een merkwaardige beslising want [[Doveton Sturdee|Sturdee]] was een persoonlijke vijand van [[John Arbuthnot Fisher|Fisher]] die deze laatste zelfs op landdienst had gezet. Nu kreeg Sturdee waarschijnlijk een mooie overwinning in een zeeslag in de schoot geworpen.
-*Een derde slagkruiser, de [[Princess Royal]](nog krachtiger dan de slagkruisers van Sturdee) werd de oceaan opgestuurd ter hoogte van de Bahama eilanden, moesten de Duitsers langs Sturdee glippen. En om als zend-relay te dienen tussen Sturdee en de admiraliteit. Een typische move van de opperbevelhebber [[John Arbuthnot Fisher]] die zelfs eskaders overzee onder zijn commando wilde houden.+Een derde slagkruiser, de [[Princess Royal]] (nog krachtiger dan de slagkruisers van Sturdee) werd de oceaan opgestuurd ter hoogte van de Bahama-Eilanden, voor het geval de Duitsers langs Sturdee zouden glippen, en om als verbinding te dienen tussen Sturdee en de admiraliteit. Dit alles gebeurde onder protest van de commandant van de [[Grand Fleet]]: [[John R. Jellicoe]], die minder slagkruisers zou overhouden dan de [[Hochseeflotte]].
 +
 +Op 7 december 1914 bereikte dit eskader de Falkland-Eilanden, waar het zich voegde bij het oude slagschip [[Canopus]], dat deel had uitgemaakt van het smaldeel van Cradock, maar Coronel niet tijdig had kunnen bereiken. Dit laatste omdat de hoofdmachinist in zijn wanhoop had gezegd dat het schip slechts 11 knopen kon lopen, terwijl het waarschijnlijk 16 knopen of meer kon halen.
-*Dit alles gebeurde onder streng protest van de commandant van de [[Grand Fleet]]: [[John R. Jellicoe]], die minder slagkruisers zou overhouden dan de [[hochseeflotte]]. Doch zulk protest gleed gewoon af van een man met het karakter van [[John Arbuthnot Fisher]] die altijd zijn eigen visie doordrukte (en daarvoor de rang had als First Sea Lord, zeg maar de opperbevelhebber van de Britse marine)+Een dag later dan de Engelsen kwam Spee om 7.30 uur 's morgens bij de Falkland-Eilanden aan. [[Gneisenau]] en [[Nürnberg]], die ter verkenning zagen eerst de schoorstenen van oude pantserkruisers van het type dat ze bij Coronel zo gemakkelijk vernietigd hadden. Toen ze dichterbij kwamen bij Port William zagen ze echter driepootmasten. Driepootmasten waren pas kortgeleden ingevoerd en konden maar één ding betekenen: [[dreadnought]]s of [[slagkruiser]]s, hoogstwaarschijnlijk de laatste.
 +
 +Sturdee moet even verrast zijn geweest als de Duitsers. Zijn smaldeel was immers net kolen aan het laden en slechts één van zijn oudere pantserkruisers was aan het patrouilleren aan de havenmond en gevechtsklaar. De schepen hadden nog geen druk op de ketels (wat zeer lang duurde om deze op te bouwen voor een schip zijn maximumsnelheid kon bereiken), en voerden kleine reparaties uit. De pantserkruiser Cornwall had zelfs zijn machinerie gedeeltelijk gedemonteerd voor een reparatie!
-*Slagkruisers waren het product van het brein van [[John Arbuthnot Fisher]]. Ze waren speciaal bedoeld om de handelsroutes op de oceanen te beveiligen tegen de grote aantallen pantsterkruisers die de andere mogendheden bouwden als koopvaardij-raiders. Hiervoor waren ze veel sneller dan pantserkruisers (typisch 25 to 29 knopen, pantserkruisers maximum tot 23 knopen), hadden een bewapening die niet onderdeed voor die van een [[dreadnought|dreadnounghtslagschip]] (kanons van 305mm tot 380mm, een pansterkruiser had meestal geschut van 150mm tot (zeer uitzonderlijk) 254mm) om de vijand te overweldigen met zwaar vuur. Maar ze hadden slechts licht pantster omdat slechts het relatief lichte geschut van pantsterkruisers als te incasseren vuur was te verwachten.+Maar de [[Canopus]] had na de [[Slag bij Coronel]] van [[John Arbuthnot Fisher|Fisher]], de Britse First Sealord, die het volgende doel van de Duitsers juist inschatte, de opdracht gekregen aan de grond te lopen in de haven van port Stanley om als lokale verdedigingsbatterij te dienen. Als vuurleiding had men posten op de toppen van de heuvels gezet, waar dit schip overheen moest vuren om doelen op zee te bereiken. Deze vuurde een salvo af op de [[Gneisenau]] en dit eerste salvo raakte reeds een schoorsteen, zonder echter ernstige schade aan te richten. Dit had tot gevolg dat de [[Gneisenau]] zich terugtrok buiten bereik van de 305 mm kanons.
-*Op 7 december 1914 bereikte dit eskader de Falkland-Eilanden, waar het zich voegde bij het oude slagschip [[Canopus]] (een pre-Dreadnougt één van de oudere slagschepen in Britse dienst), dat deel had uitgemaakt van het smaldeel van Cradock, maar Coronel niet tijdig had kunnen bereiken. Dit laatste omdat de depressieve hoofd ingenieur van de machines in zijn wanhoop had gezegd dat het schip slechts 11 knopen kon lopen, terwijl het waarschijnlijk 16 knopen of meer kon halen met goede zorg voor de machinerie.+Het verschil in ontwerp-snelheid tussen de slagkruisers (25 knopen) en de Duitse schepen (23 knopen) werd nog verergerd doordat de Britse schepen nog niet lang uit dok waren. Bovendien was van de meeste schepen de machinerie recentelijk gereviseerd. De Duitse schepen waren reeds maanden uit dok, waren sindsdien niet schoongebikt en dat verminderde hun snelheid met enkele knopen.
-*Een dag later dan de Engelsen kwam men daar om 7.30 uur 's morgens aan. [[Gneisenau]] en [[Nürnberg]], die ter verkenning vooruit waren gestuurd waren eerst blij verrast toen ze de groepen schoorsten zagen van oude panstercruisers, zoals van het type dat ze bij Coronel zo gemakkelijk vernietigd hadden. Toen ze dichter kwamen bij Port William zagen ze echter driepootmasten. Driepootmasten waren slechts recentelijk ingevoerd en konden maar één ding betekenen: [[dreadnought]]s of [[slagkruiser|slagkruisers]], hoogst waarschijnlijk de laatste. Vanaf dat moment wist Spee reeds dat ontsnappen onmogelijk was. +De slag begon om 13.00 uur, toen het laatste schip in de Duitse linie, [[Leipzig]], door de snellere Britse slagkruisers werd ingehaald en door de Invincible onder vuur werd genomen. In een poging te redden wat te redden viel, gaf Spee zijn drie lichte kruisers om 13.20 uur opdracht te proberen te ontsnappen. De Britse lichte kruiser [[Glasgow]] (4.800 t) en de pantserkruisers [[Kent]] en [[Cornwall]] (beide 9.800 t) zetten de achtervolging in, terwijl [[Scharnhorst]] en [[Gneisenau]] het gevecht aangingen met Invincible en Inflexible.
-*Vice-admiraal Sir [[Doveton Sturdee]], die het bevel voerde over het Britse eskader, moet even verrast zijn geweest als de Duitsers. Zijn smaldeel was immers net kolen aan het laden en slechts één van zijn oudere pantsterkruisers was aan het patrouilleren aan de havenmond en gevechtsklaar. De andere schepen waren kolen aan het laden, hadden geen druk op de stoomketels (wat zeer lang duurde om deze op te bouwen voor een schip zijn maximumsnelheid kon bereiken), en voerden kleine reparaties uit. De pansterkruiser Cornwall had zelfs zijn machinerie gedeeltelijk gedemonteerd voor een reparatie !+Vanzelfsprekend waren de Duitse pantserkruisers tegen de Britse slagkruisers even kansloos als de Britten dat bij Coronel waren geweest. Dat ze het gevecht aangingen was een opofferingsdaad, men hoopte daardoor tijd te geven aan de lichte kruisers om te ontsnappen.
-*Gelukkig was er nog de [[Canopus]] na de [[slag bij Coronel]] had deze van de vooruitziende [[John Arbuthnot Fisher]], die het volgende doel van de Duitsers juist inschatte. De opdracht gekregen zich aan de grond te laten lopen in de haven van port Stanley om als lokale verdedigingsbatterij te dienen. Als vuurleiding had men posten op de toppen van de heuvels gezet, waar dit schip moest over vuren om doelen ter zee te bereiken. Deze vuurde een salvo af op de [[Gneisenau]] en dit eerste salvo raakte reeds een schoorsteen van de [[Gneisenau]], zonder echter ernstige schade. Dit had echter tot gevolg dat de [[Gneisenau]] zich terugtrok buiten bereik van de 305 mm kanons gelukkig zonder verdere schade.+De Britten hielden de afstand meestal groot genoeg om zelf vrijwel buiten schot te blijven, terwijl ze op hun beurt door de reikwijdte van hun 305 mm geschut voortdurend in staat waren om de tegenstander te treffen. Later voegde de pantserkruiser [[Carnarvon]] er zich nog bij en wist ook nog enkele treffers te plaatsen.
-*Het verschil in ontwerp-snelheid tussen de slagkruisers (25 knopen) en de Duitse schepen (23 knopen) werd nog verergerd doordat de Britse schepen nog niet lang uit dok waren en amper maritieme aangroei hadden. Bovendien was van de meeste schepen de machinerie recentelijk gereviseerd. De Duitse schepen waren reeds maanden uit dok en de maritieme aangroei verminderde hun snelheid met enkele knopen in de slechtste gevallen door de extra weerstand die deze veroorzaakten. Bovendien was hun machinerie in maanden niet aan een grondige opknapbeurt toegekomen.+Eerst zonk [[Scharnhorst]] om 16.17 uur na een heroïsch gevecht dat meer dan drie uur duurde, 764 opvarenden onder wie Spee en diens twee zonen, die als jonge adelborsten deel uitmaakten van de bemanning, in haar ondergang meesleurend.
-*De slag begon om 13.00 uur, toen het laatste schip in de Duitse linie, [[Leipzig]], door de snellere Britse slagkruisers werd ingehaald en door de Invincible onder vuur werd genomen. In een poging te redden wat te redden viel, gaf Spee zijn drie lichte kruisers om 13.20 uur opdracht te proberen te ontsnappen. De Britse lichte kruiser [[Glasgow]] (4.800 t) en de pantserkruisers [[Kent]] en [[Cornwall]] (beide 9.800 t) zetten de achtervolging in, terwijl [[Scharnhorst]] en [[Gneisenau]] het gevecht aangingen met Invincible en Inflexible. +[[Gneisenau]] vocht nog ruim een uur langer door tot alle munitie was verschoten en een groot deel van de bemanning gedood of gewond was. Van overgave was echter geen sprake; alle afsluiters werden opengedraaid om de ondergang van het schip te bespoedigen, de vlag werd gestreken en na een driewerf hoera voor de Duitse keizer werd het zwaargehavende schip, dat overdekt was met geel stof van de Britse lyddietgranaten, om 6 uur in de namiddag door de bemanning verlaten. Voor zover ze niet in het ijskoude water verdronken werden nog tientallen drenkelingen door de Britten opgepikt.
-*Vanzelfsprekend waren de Duitse pantserkruisers tegen de Britse slagkruisers (die speciaal ontworpen waren om pantserkruisers uit het water te blazen zoals de [[Scharnhorst]] en [[Gneisenau]] met een geweldige overmacht) even kansloos als de Britten dat bij Coronel waren geweest. Dat ze het gevecht aangingen was een opofferingsdaad, men hoopte door het opofferen van de twee pantserkruisers tijd te geven aan de lichte kruisers om te ontsnappen. +[[Nürnberg]] werd door de Britse kruiser Kent ingehaald. Alles wat maar brandbaar was werd in de stookketels gegooid. Kent was immers maar net met het laden van kolen begonnen toen het bevel tot uitvaren kwam. Deze kruiser was nominaal veel langzamer dan de [[Nürnberg]], doch door deze uiterste inspanning haalde deze oude kruiser, die ontworpen was voor 23 knopen en waarvan de machinerie eigenlijk versleten was, 25 knopen! De vibraties die dit veroorzaakte maakten het eerst zelfs onmogelijk om het geschut te richten. De [[Nürnberg]] zag dat ontsnappen onmogelijk was en voer uiteindelijk naar de [[Kent]] toe, die zijn snelheid kon verminderen en eindelijk zijn kanons serieus kon richten, om haar geschut in de strijd te werpen. Ze werd om 19.27 uur tot zinken gebracht; slechts 12 bemanningsleden (van een bezetting van 300 koppen) konden worden gered.
-*De Britten hielden de afstand meestal groot genoeg om zelf vrijwel buiten schot (hun snelheid was 25knopen terwijl die van de Duitse pantserkruisers beneden hun nominale 21 knopen lag, doordat ze al zolang in het water waren (maritieme aangroei op de rompen en machines die zinds lang niet gereviseerd waren) te blijven, terwijl ze op hun beurt door de reikwijdte van hun 305 mm geschut voortdurend in staat waren om de tegenstander te treffen. Later voegde de pantserkruiser [[Carnarvon]] zich nog bij hun en wist ook nog enkele treffers te plaatsen. +[[Leipzig]] deelde het lot van de andere als laatste om 21.23 uur na een urenlang gevecht met de Britse kruisers [[Glasgow]] en Cornwall. Van de 300 koppen werden door de Britten 18 man levend uit zee opgevist.
-*Eerst zonk [[Scharnhorst]] om 16.17 uur na een heroïsch gevecht dat meer dan drie uur duurde, 764 opvarenden onder wie Spee en diens twee zonen, die als jonge adelborsten deel uitmaakten van de bemanning, in haar ondergang meesleurend. +Alleen [[Dresden]] wist te ontsnappen. Doch i.p.v evenals haar zusterschip de [[Emden]] een bestaan als raider te beginnen verborg het schip zich maandenlang in de van talrijke baaien en eilanden voorziene doolhof van de Chileense kust en maakte slechts 4 koopvaardijschepen buit, waarvan er één ook nog Duitse vracht vervoerde! Na enkele maanden werd het door de Britse marine opgespoord. De kruisers Kent, Glasgow en de hulpkruiser Orama rondden de kaap waarachter het Duitse schip zich schuilhield. De kanons waren op de Britse schepen gericht, doch na 5 minuten ging de witte vlag reeds omhoog ! Dresden had 15 gewonden en de Britten geen.
-*[[Gneisenau]] vocht nog ruim een uur langer door tot alle munitie was verschoten en een groot deel van de bemanning gedood of gewond was. Van overgave was echter geen sprake; alle afsluiters werden opengedraaid om de ondergang van het schip te bespoedigen, de vlag werd gestreken en na een driewerf hoera voor de Duitse keizer werd het zwaargehavende schip, dat overdekt was met geel stof van de Britse lyddietgranaten, om 6 uur in de namiddag door de bemanning verlaten. Voor zover ze niet in het ijskoude water verdronken werden nog tientallen drenkelingen door de Britten opgepikt. +De Duitsers verloren al met al behoudens vier schepen ca. 1900 man; de Britten slechts 2 op [[Glasgow]] en Kent. Invincible kreeg 20 en Inflexible 2 treffers te verwerken, die ondanks het lichte pantster van de slagkruisers weinig schade aanrichtten; er waren slechts enkele lichtgewonden.
-*[[Nürnberg]] werd door de Britse kruiser Kent ingehaald. Waarbij deze zoals in sterke verhalen, alles wat maar brandbaar was in de stookketels gooide, zelfs het houten dek en het meubilair moest eraan geloven. Deze kruiser was immers maar net met het laden van kolen begonnen toen het bevel tot uitvaren kwam. Deze kruiser was nominaal veel langzamer dan de [[Nürnberg]], doch door dezen uiterste inspanning haalde deze oude kruiser, die ontworpen was voor 23 knopen en wiens machinerie eigenlijk versleten was, 25 knopen ! De vibraties die dit veroorzaakte maakten het eerst zelfs onmogelijk om het geschut te richten. De [[Nürnberg]] zag dat ontsnappen onmogelijk was en voer uiteindelijk naar de [[Kent]] toe, die zijn snelheid kon verminderen en eindelijk zijn kanons serieus kon richten, om als laatste hoop haar geschut in de strijd te werpen. Ze werd om 19.27 uur tot zinken gebracht; slechts 12 bemanningsleden (van een bezetting van 300 koppen) konden worden gered. +[[John Arbuthnot Fisher| Fisher]] was uitgelaten, niet alleen was de schande van Coronel dan toch gedeeltelijk weggevaagd, doch zijn ontwerp van de slagkruiser had bewezen dat het geschikt was voor de rol waarvoor het ontworpen was: uitschakelen van vijandelijke raiders.
-*[[Leipzig]] deelde het lot van de andere als laatste om 21.23 uur na een urenlang gevecht met de Britse kruisers [[Glasgow]] en Cornwall. Van de 300 koppen werden door de Britten 18 man levend uit zee opgevist. +Dat men meestal geen lessen leert uit een overwinning was ook hier waar. De Invincible en Inflexible hadden bijna heel hun munitievoorraad opgeschoten om de twee pantserkruisers uit te schakelen wat 4 uur duurde, terwijl men deze eigenlijk snel had uitschakelen. Daar werd in de roes van de overwinning geen aandacht aan besteed. Dit gebrek had twee redenen: de Britse pantsterdoorborende granaten waren zeer slecht en hun doorboringscapaciteit lag ver beneden wat ze had moeten zijn voor zulke zware granaten doordat ze te bros waren en vaak op (ook licht of middelzwaar) pantsterstaal gewoon in stukken braken. Verder waren er problemen met de ontstekers: vaak werkten die niet en bij schuine treffers werkten ze bijna nooit. Ook was de vuurleiding heel slecht gezien het geringe aantal treffers tegenover de hoeveelheid granaten afgeschoten en de schepen waren eigenlijk niet geoefend in lange afstandsvuur (iets waar [[John R. Jellicoe|Jellicoe]] veel aandacht aan zou besteden tijdens de periode dat hij de Grand Fleet onder commando had). De granaten zouden pas na 1916 verbeterd worden nadat een Zweedse marineattaché die in contact stond met Duitse vlootcommandanten had verteld aan een Britse marineattaché dat de granaten braken op pantster. Het gebrek hieruit te leren, zou de Britten duur te staan komen bij de latere zeeslagen in de Noordzee. Waar de behaalde resultaten veel beter hadden kunnen zijn dan die in werkelijkheid gerealiseerd.
- +
-*Alleen [[Dresden]] wist te ontsnappen. Doch i.p.v zoals haar zusterschip de [[Emden]] een bestaan als raider te beginnen was haar kapitein blijkbaar niet op zo'n avontuur uit, en verborg het schip zich maandenlang in de met talrijke baaien en eilanden voorziene doolhof van de Chileense kust en maakte slecht 4 koopvaardijschepen buit, waarvan er één dan nog wel een Duitse vracht vervoerde ! Na enkele maanden werd het door de Britse marine opgespoord. De kruisers Kent en Glasgow, Kent en de hulpkruiser Orama rondden de kaap waarachter het Duitse schip zich schuilhield. De kanons waren op de Britse schepen gericht, doch na letterlijk 5 minuten ging de witte vlag al omhoog ! Dresden had 15 gewonden en de Britten geen.+
- +
-*De Duitsers verloren al met al behoudens vier schepen ca. 1900 man; de Britten slechts 2 op [[Glasgow]] en Kent. Invincible kreeg 20 en Inflexible 2 treffers te verwerken, die ondanks het lichte pantster van de slagkruisers weinig schade aanrichtten; er waren slechts enkele lichtgewonden.+
- +
-*[[John Arbuthnot Fisher| Fisher]] was uitgelaten, niet alleen was de schande van Coronel dan toch gedeeltelijk weggevaagd, doch zijn extreme ontwerp van de slagkruiser had bewezen dat het perfect geschikt was voor de rol waarvoor het ontworpen was: uitschakelen van vijandelijke raiders.+
- +
-*Dat de men meestal geen lessen leert uit een overwinning was ook hier waar. De Invincible en Inflexible hadden bijna heel hun munitievoorraad opgeschoten om de twee pansterkruisers uit te schakelen wat 4 uur duurde, tewijl men deze eigenlijk snel uit het water had moeten blazen. Daar werd in de roes van de overwinning geen aandacht aan besteed. Dit gebrek had twee redenen: de Britse pantsterdoorborende granaten waren zeer slecht en hun doorboringscapaciteit lag ver beneden wat ze had moeten zijn voor zulke zware granaten doordat ze te bros waren en vaak op (ook licht of middelzwaar) pantsterstaal gewoon in stukken braken. Verder waren er problemen met de ontstekers: vaak werkten die niet en bij schuine treffers werkten ze bijna nooit. Ook was de vuurleiding heel slecht gezien het geringe aantal treffers tegenover de hoeveelheid granaten afgeschoten en de schepen waren eigenlijk niet geoefend in lange afstandsvuur (iets waar [[John R. Jellicoe]] veel aandacht aan zou besteden tijdens de periode dat hij de Grand Fleet onder commando had). De granaten zouden pas na 1916 verbeterd worden nadat een Zweedse marineattaché die in contact stond met Duitse vlootcommandanten had verteld aan een Britse marineattaché dat de granaten braken op pantster. Het gebrek hieruit te leren, zou de Britten duur te staan komen bij de latere zeeslagen in de Noordzee. Waar de behaalde resultaten veel beter hadden kunnen zijn dan die in werkelijkheid gerealiseerd.+
Regel 57: Regel 53:
* Taylor, J.C.: German Warships of World War I. London: Ian Allan, 1969. * Taylor, J.C.: German Warships of World War I. London: Ian Allan, 1969.
* Koenig, William: Epic sea battles. London: Octopus Books Ltd., 1976 * Koenig, William: Epic sea battles. London: Octopus Books Ltd., 1976
-* B. Pitt, Coronel and Falkland, London, 1960.+* Pitt, Barry: Coronel and Falkland, London, 1960.
[[Categorie:Zeeslagen|Falkland-Eilanden]] [[Categorie:Zeeslagen|Falkland-Eilanden]]

Versie op 8 okt 2009 17:15

De Slag bij de Falkland-Eilanden was een gevecht tussen Duitse kruisers en Engelse kruisers en slagkruisers tijdens de Eerste Wereldoorlog op 8 december 1914.

Het Duitse kruiser-eskader dat onder bevel stond van vice-admiraal Maximilian Graf von Spee, had in de Slag bij Coronel (1 nov. 1914) een Brits smaldeel (bevelvoerder: Sir Christopher Cradock) vernietigend verslagen waarbij de Britten twee kruisers met 1654 man (onder wie Cradock) verloren. Spee had twee lichtgewonden.

De vreugde over deze eclatante overwinning in Duitsland stond in schril contrast met de verbijstering, het ongeloof en de gevoelens van ontzetting in Engeland, toen men het nieuws van de nederlaag tot zich had laten doordringen. Het was de eerste keer in anderhalve eeuw dat een Brits eskader was verslagen, laat staan vernietigd! Al spoedig volgde de roep om vergelding.

Spee stond nu voor een moeilijke beslissing, de kruiseroorlog voort te zetten, of naar Duitsland terug te keren? In het eerste geval was er een probleem. Kolen en voedsel konden worden overgeladen van buitgemaakte koopvaardijschepen, doch alleen in Duitsland kon hij munitie aanvullen. Aangezien zijn eskader bij Coronel reeds meer dan de helft van de munitie had verschoten, werd besloten naar Duitsland terug te keren, hoewel Spee inzag dat de kansen op een succesvolle terugkeer door de Britse blokkade en de overmacht van de Britse marine in de Noorsdzee gering waren. Ook in de Stille Oceaan was het gevaarlijk door de aanwezigheid van de Japanse marine.

Na een kort verblijf in Valparaiso rondde zijn eskader, bestaande uit Scharnhorst (vlaggenschip) en Gneisenau (beide 11.600 t en uitgerust met 8 21-cm-kanons) en de lichte kruisers Nürnberg (3.550 t), Leipzig (3.250 t) en Dresden (3.600 t) Kaap Hoorn richting Duitsland. Zijn sombere stemming door het besef van wat er waarschijnlijk te wachten stond was duidelijk. Toen hij in Valparaiso bloemen kreeg aangeboden, weigerde hij deze met het commentaar "dat men deze beter kon bewaren om op zijn graf te leggen".

Beslist werd om eerst naar de Falkland-Eilanden te varen, een onbeschermde Britse vlootbasis, waar hij genoeg kolen zou vinden om zijn schepen vol te laden (het was in die tijd niet ongebruikelijk om bij het vooruitzicht van een lange reis extra kolen in zakken op dek mee te voeren en zelfs de kajuiten van de officieren vol met kolen te laden). Verder kon hij daar de zendpost vernietigen, de enige van de Britten in de zuidelijke Atlantische Oceaan.

De Britse admiraliteit nam geen risico's en zette drie slagkruisers in, Invincible en Inflexible onder commando van Doveton Sturdee (beide 17.250 t, 25 knopen en bewapend met 8 305 mm L45 kanons), alsmede een zestal lichte en pantserkruisers en een bewapend koopvaardijschip. Dit was een merkwaardige beslising want Sturdee was een persoonlijke vijand van Fisher die deze laatste zelfs op landdienst had gezet. Nu kreeg Sturdee waarschijnlijk een mooie overwinning in een zeeslag in de schoot geworpen.

Een derde slagkruiser, de Princess Royal (nog krachtiger dan de slagkruisers van Sturdee) werd de oceaan opgestuurd ter hoogte van de Bahama-Eilanden, voor het geval de Duitsers langs Sturdee zouden glippen, en om als verbinding te dienen tussen Sturdee en de admiraliteit. Dit alles gebeurde onder protest van de commandant van de Grand Fleet: John R. Jellicoe, die minder slagkruisers zou overhouden dan de Hochseeflotte.

Op 7 december 1914 bereikte dit eskader de Falkland-Eilanden, waar het zich voegde bij het oude slagschip Canopus, dat deel had uitgemaakt van het smaldeel van Cradock, maar Coronel niet tijdig had kunnen bereiken. Dit laatste omdat de hoofdmachinist in zijn wanhoop had gezegd dat het schip slechts 11 knopen kon lopen, terwijl het waarschijnlijk 16 knopen of meer kon halen.

Een dag later dan de Engelsen kwam Spee om 7.30 uur 's morgens bij de Falkland-Eilanden aan. Gneisenau en Nürnberg, die ter verkenning zagen eerst de schoorstenen van oude pantserkruisers van het type dat ze bij Coronel zo gemakkelijk vernietigd hadden. Toen ze dichterbij kwamen bij Port William zagen ze echter driepootmasten. Driepootmasten waren pas kortgeleden ingevoerd en konden maar één ding betekenen: dreadnoughts of slagkruisers, hoogstwaarschijnlijk de laatste.

Sturdee moet even verrast zijn geweest als de Duitsers. Zijn smaldeel was immers net kolen aan het laden en slechts één van zijn oudere pantserkruisers was aan het patrouilleren aan de havenmond en gevechtsklaar. De schepen hadden nog geen druk op de ketels (wat zeer lang duurde om deze op te bouwen voor een schip zijn maximumsnelheid kon bereiken), en voerden kleine reparaties uit. De pantserkruiser Cornwall had zelfs zijn machinerie gedeeltelijk gedemonteerd voor een reparatie!

Maar de Canopus had na de Slag bij Coronel van Fisher, de Britse First Sealord, die het volgende doel van de Duitsers juist inschatte, de opdracht gekregen aan de grond te lopen in de haven van port Stanley om als lokale verdedigingsbatterij te dienen. Als vuurleiding had men posten op de toppen van de heuvels gezet, waar dit schip overheen moest vuren om doelen op zee te bereiken. Deze vuurde een salvo af op de Gneisenau en dit eerste salvo raakte reeds een schoorsteen, zonder echter ernstige schade aan te richten. Dit had tot gevolg dat de Gneisenau zich terugtrok buiten bereik van de 305 mm kanons.

Het verschil in ontwerp-snelheid tussen de slagkruisers (25 knopen) en de Duitse schepen (23 knopen) werd nog verergerd doordat de Britse schepen nog niet lang uit dok waren. Bovendien was van de meeste schepen de machinerie recentelijk gereviseerd. De Duitse schepen waren reeds maanden uit dok, waren sindsdien niet schoongebikt en dat verminderde hun snelheid met enkele knopen.

De slag begon om 13.00 uur, toen het laatste schip in de Duitse linie, Leipzig, door de snellere Britse slagkruisers werd ingehaald en door de Invincible onder vuur werd genomen. In een poging te redden wat te redden viel, gaf Spee zijn drie lichte kruisers om 13.20 uur opdracht te proberen te ontsnappen. De Britse lichte kruiser Glasgow (4.800 t) en de pantserkruisers Kent en Cornwall (beide 9.800 t) zetten de achtervolging in, terwijl Scharnhorst en Gneisenau het gevecht aangingen met Invincible en Inflexible.

Vanzelfsprekend waren de Duitse pantserkruisers tegen de Britse slagkruisers even kansloos als de Britten dat bij Coronel waren geweest. Dat ze het gevecht aangingen was een opofferingsdaad, men hoopte daardoor tijd te geven aan de lichte kruisers om te ontsnappen.

De Britten hielden de afstand meestal groot genoeg om zelf vrijwel buiten schot te blijven, terwijl ze op hun beurt door de reikwijdte van hun 305 mm geschut voortdurend in staat waren om de tegenstander te treffen. Later voegde de pantserkruiser Carnarvon er zich nog bij en wist ook nog enkele treffers te plaatsen.

Eerst zonk Scharnhorst om 16.17 uur na een heroïsch gevecht dat meer dan drie uur duurde, 764 opvarenden onder wie Spee en diens twee zonen, die als jonge adelborsten deel uitmaakten van de bemanning, in haar ondergang meesleurend.

Gneisenau vocht nog ruim een uur langer door tot alle munitie was verschoten en een groot deel van de bemanning gedood of gewond was. Van overgave was echter geen sprake; alle afsluiters werden opengedraaid om de ondergang van het schip te bespoedigen, de vlag werd gestreken en na een driewerf hoera voor de Duitse keizer werd het zwaargehavende schip, dat overdekt was met geel stof van de Britse lyddietgranaten, om 6 uur in de namiddag door de bemanning verlaten. Voor zover ze niet in het ijskoude water verdronken werden nog tientallen drenkelingen door de Britten opgepikt.

Nürnberg werd door de Britse kruiser Kent ingehaald. Alles wat maar brandbaar was werd in de stookketels gegooid. Kent was immers maar net met het laden van kolen begonnen toen het bevel tot uitvaren kwam. Deze kruiser was nominaal veel langzamer dan de Nürnberg, doch door deze uiterste inspanning haalde deze oude kruiser, die ontworpen was voor 23 knopen en waarvan de machinerie eigenlijk versleten was, 25 knopen! De vibraties die dit veroorzaakte maakten het eerst zelfs onmogelijk om het geschut te richten. De Nürnberg zag dat ontsnappen onmogelijk was en voer uiteindelijk naar de Kent toe, die zijn snelheid kon verminderen en eindelijk zijn kanons serieus kon richten, om haar geschut in de strijd te werpen. Ze werd om 19.27 uur tot zinken gebracht; slechts 12 bemanningsleden (van een bezetting van 300 koppen) konden worden gered.

Leipzig deelde het lot van de andere als laatste om 21.23 uur na een urenlang gevecht met de Britse kruisers Glasgow en Cornwall. Van de 300 koppen werden door de Britten 18 man levend uit zee opgevist.

Alleen Dresden wist te ontsnappen. Doch i.p.v evenals haar zusterschip de Emden een bestaan als raider te beginnen verborg het schip zich maandenlang in de van talrijke baaien en eilanden voorziene doolhof van de Chileense kust en maakte slechts 4 koopvaardijschepen buit, waarvan er één ook nog Duitse vracht vervoerde! Na enkele maanden werd het door de Britse marine opgespoord. De kruisers Kent, Glasgow en de hulpkruiser Orama rondden de kaap waarachter het Duitse schip zich schuilhield. De kanons waren op de Britse schepen gericht, doch na 5 minuten ging de witte vlag reeds omhoog ! Dresden had 15 gewonden en de Britten geen.

De Duitsers verloren al met al behoudens vier schepen ca. 1900 man; de Britten slechts 2 op Glasgow en Kent. Invincible kreeg 20 en Inflexible 2 treffers te verwerken, die ondanks het lichte pantster van de slagkruisers weinig schade aanrichtten; er waren slechts enkele lichtgewonden.

Fisher was uitgelaten, niet alleen was de schande van Coronel dan toch gedeeltelijk weggevaagd, doch zijn ontwerp van de slagkruiser had bewezen dat het geschikt was voor de rol waarvoor het ontworpen was: uitschakelen van vijandelijke raiders.

Dat men meestal geen lessen leert uit een overwinning was ook hier waar. De Invincible en Inflexible hadden bijna heel hun munitievoorraad opgeschoten om de twee pantserkruisers uit te schakelen wat 4 uur duurde, terwijl men deze eigenlijk snel had uitschakelen. Daar werd in de roes van de overwinning geen aandacht aan besteed. Dit gebrek had twee redenen: de Britse pantsterdoorborende granaten waren zeer slecht en hun doorboringscapaciteit lag ver beneden wat ze had moeten zijn voor zulke zware granaten doordat ze te bros waren en vaak op (ook licht of middelzwaar) pantsterstaal gewoon in stukken braken. Verder waren er problemen met de ontstekers: vaak werkten die niet en bij schuine treffers werkten ze bijna nooit. Ook was de vuurleiding heel slecht gezien het geringe aantal treffers tegenover de hoeveelheid granaten afgeschoten en de schepen waren eigenlijk niet geoefend in lange afstandsvuur (iets waar Jellicoe veel aandacht aan zou besteden tijdens de periode dat hij de Grand Fleet onder commando had). De granaten zouden pas na 1916 verbeterd worden nadat een Zweedse marineattaché die in contact stond met Duitse vlootcommandanten had verteld aan een Britse marineattaché dat de granaten braken op pantster. Het gebrek hieruit te leren, zou de Britten duur te staan komen bij de latere zeeslagen in de Noordzee. Waar de behaalde resultaten veel beter hadden kunnen zijn dan die in werkelijkheid gerealiseerd.


Literatuur

  • Der Kreuzerkrieg in den ausländischen Gewässern. 1. Das Kreuzergeschwader. Berlin: E.S. Mittler & Sohn, 1922.
  • Weyer, B.: Taschenbuch der Kriegsflotten. XVI. Jahrgang. München: J.F. Lehmann's Verlag, 1915.
  • Taylor, J.C.: German Warships of World War I. London: Ian Allan, 1969.
  • Koenig, William: Epic sea battles. London: Octopus Books Ltd., 1976
  • Pitt, Barry: Coronel and Falkland, London, 1960.
Personal tools