/** * */

Wilhelmshaven

Wilhelmshaven en omgeving (naar Diercke, Schulatlas, ed. 1917)
Enlarge
Wilhelmshaven en omgeving (naar Diercke, Schulatlas, ed. 1917)

Wilhelmshaven (met een v, Plattdeutsch) is een stad in Noordwest-Duitsland en de voormalige rijksoorlogshaven van de Duitse Noordzeevloot (→ Hochseeflotte), gelegen aan de zeeboezem "Jade-Busen" (Jade-Baai), waarin de rivier de Jade uitmondt. Via het Eems-Jade-Kanaal is de stad verbonden met de Eems. Bij de laatste volkstelling voor de Eerste Wereldoorlog (1910) telde de stad 35.044 inwoners. Van de Duitse marine waren er rond die tijd o.m. gevestigd de 2de marine-inspectie, de marinedepot-inspectie, de hoofddirectie der scheepswerven en de directie van de vestingbouw. Het daar gelegerde garnizoen bestond uit de 2de matrozen- en de 2de werfdivisie, de 2de matrozen-artillerie- en de 2de torpedoafdeling en het 2de zeebataillon. In Wilhelmshaven bevond zich de keizerlijke werf voor de bouw van oorlogsschepen van iedere soort waar o.a. de slagschepen Nassau, Ostfriesland en König en de (slag)kruisers Blücher en Hindenburg, na de Eerste Wereldoorlog ook "Admiral Graf Spee", "Scharnhorst" en "Tirpitz" werden gebouwd en er was een werfziekenhuis, een katholieke marinegarnizoenskerk, een dekofficiers- en een ingenieursschool, een zeemanshuis en een officierscasino (dit laatste sinds 1903).

De van 1855 tot 1869 gebouwde haven van 2135 m lengte bestond uit de oude (tweede) invaart (220 m), die door twee havenhoofden ingesloten was, de buitenhaven (188 m lang, 21 m breed) en de toerustings- en bevoorradingshaven (1168 m lang, 136 m breed), die door twee sluizen (45 m lang, 21 m breed) gescheiden werden; uit de binnenhaven (377 m lang, 236 m breed), later als bouw- en constructiehaven in gebruik, met de eerste sluis (eveneens 45 m lang, 21 m breed), drie droogdokken, waarvan er twee 138 m lang, 26 m breed en meer dan 9 m diep waren, terwijl de derde 120 m lang was, verder uit twee scheepshellingen en een haven voor kleinere vaartuigen en masten. De bouwhaven met dokken, hellingen, werkplaatsen, magazijnen enz. vormde de keizerlijke werf en werd door een muur met 14 poorten omsloten.

Ten zuidoosten van de toerustingshaven lag de nieuwe haven (70.000 vierkante meter groot, 8 m diep) voor de actieve oorlogsvloot, voor de transportvloot en de schepen van de koopvaardij. Deze was met de Jade door de in 1886 geopende nieuwe (eerste) invaart (haventoegang) met zeesluizen (174 m lang) en met het Eems-Jade-Kanaal verbonden en bevatte tevens een haven voor torpedovaartuigen. De haveninstallatie werd aan de zee- en aan de landzijde door sterke vestingwerken beschermd. Aanleg en bouw van een derde haveninvaart, nieuwe dokken enz. waren (ca. 1910) in uitvoering. De Keizer-Wilhelmbrug, de grootste draaibrug van Duitsland tussen de stad en de oorlogshaven, werd in 1907 geopend.

De gunstige ligging van de Jade-Baai gaf de Pruisische regering aanleiding door een verdrag van 20 juli 1853 van Oldenburg twee kleine, tot de gemeenten Heppens en Neuende behorende stroken land aan oost- en westeinde van het nauwste gedeelte van de zeeboezem voor het aanleggen van een oorlogshaven te verwerven. Dit zogeheten Jadegebied telde destijds op 340 ha slechts 109 inwoners. Nadat het gebied op 23 nov. 1854 definitief in bezit was genomen, begon op 18 juli 1855 een bijzondere commissie met de voorbereiding van de havenaanleg. Bij de inwijding van de oorlogshaven door koning Wilhelm I van Pruisen op 17 juni 1869 kreeg de haven de naam Wilhelmshaven, de havenplaats als zodanig is sinds 1873 officieel gemeente.

Na 1945 werden de haveninstallaties of wat daar door de bombardementen van de Tweede Wereldoorlog nog van over was, ontmanteld. Wilhelmshaven is nog steeds een Duitse marinehaven, zij het van een omvang die slechts een fractie is van die destijds. De huidige werfindustrie is onbeduidend. De stad telt tegenwoordig rond 80.000 (1978 103.000) inwoners.

Literatuur

Brockhaus' Konversations-Lexikon, 14. Aufl. (ca. 1912); Justus Perthes' Taschen-Atlas, ed. 1917; Taylor, German warships of World War I, 1969, e.a.

Afkomstig van WO1Wiki NL, de Vrije Encyclopedie. "http://www.forumeerstewereldoorlog.nl/wiki/index.php/Wilhelmshaven"
Personal tools