/** * */

Stielhandgranate

Een soldaat met een Lederschutzmaske maakt de dop van een Stielhandgranate 1917 los terwijl zijn kameraad, die hetzelfde gasmasker draagt, een Maschinengewehr 08 bemant.
Enlarge
Een soldaat met een Lederschutzmaske maakt de dop van een Stielhandgranate 1917 los terwijl zijn kameraad, die hetzelfde gasmasker draagt, een Maschinengewehr 08 bemant.
Een soldaat met een Stielhandgranate 1915.
Enlarge
Een soldaat met een Stielhandgranate 1915.
De Stielhandgranaten behoren ongetwijfeld tot de meest bekende handgranaten uit de militaire geschiedenis. Ze werden gebruikt tijdens de Eerste- en de Tweede Wereldoorlog. De Nederlandse benaming is steelhandgranaat. De Britten kennen de handgranaat als stick grenade. Vanwege zijn vorm, een houten stok met een enorme granaat, kregen de handgranaten de bijnaam potato masher, aardappelstamper of in de West-Vlaamse volksmond Patattenstamper. Ze bestaan in allerlei modellen: model 1915, 1916, 1917, 1924, 1939 en 1943.

Inhoud

Model 1915

Twee verschillende Stielhandgranaten 1917 met replica touwtje. Het linker fabricaat had een kleinere granaatkop dat bestond uit twee delen. Het gegoten lichaam (zij- en bovenkant) en de bodem van het lichaam dat over de kop onderaan werd geplooid. De kop werd op de steel werd met phillips schroeven vastgemaakt. De rechter, gemaakt in de loopgraven, had een grotere kop die uit drie delen bestond. Het lichaam uit gebogen blikken materieel is herkenbaar aan de naad (niet zichtbaar op de foto). De bovenkant werd vastgemaakt op de kop door middel van strookjes (van hetzelfde materiaal) over te plooien. De pot werd vervolgens over de bodem gevouwen. In de bodem werd de steel vastgemaakt door middel van schroefdraad aan de steel (apart stuk dat erop werd genageld).
Enlarge
Twee verschillende Stielhandgranaten 1917 met replica touwtje. Het linker fabricaat had een kleinere granaatkop dat bestond uit twee delen. Het gegoten lichaam (zij- en bovenkant) en de bodem van het lichaam dat over de kop onderaan werd geplooid. De kop werd op de steel werd met phillips schroeven vastgemaakt. De rechter, gemaakt in de loopgraven, had een grotere kop die uit drie delen bestond. Het lichaam uit gebogen blikken materieel is herkenbaar aan de naad (niet zichtbaar op de foto). De bovenkant werd vastgemaakt op de kop door middel van strookjes (van hetzelfde materiaal) over te plooien. De pot werd vervolgens over de bodem gevouwen. In de bodem werd de steel vastgemaakt door middel van schroefdraad aan de steel (apart stuk dat erop werd genageld).

In tegenstelling tot de geallieerde granaten die meestal op de splinterwerking van een redelijk dik metalen omhulsel werkten en een kleine lading springstof, was het principe van de stielgranate gebaseerd op de ontploffingskracht van een grotere springstoflading. Dit laatste maakte de Geballte Ladung dan ook zo effectief en krachtig.

Over het ontwerp met steel bestaat grote discussie. Deze steel was bedoeld om de granaat verder te kunnen werpen. Doch uit recente tests blijkt dat de steelgranaat (ondermeer door het gewicht van de steel) niet significant verder kan geworpen worden dan de conventionele eivormige granaten.

Het ontwerp stamt uit 1915, en is een verbeterde versie van de Franse Pétard Raquette. Het fundamentele ontwerp bestond uit een dun metalen blik gevuld met springstof en geschroefd op een houten handvat. Het model 1915 bestond uit twee versies. De eerste versie had een stalen handvat met een pin aan de zijkant van de steel. Het handvat zorgde ervoor dat de detonator in werking trad en een beveiligingpin voorkwam dit. Wanneer de pin werd uitgetrokken trad de detonator in werking. Vaak werd het "blik" vervangen door een Kugelhandgranate 1915. Bij het tweede model was de houten steel uitgehold. Hierdoor liep een koord naar het ontstekingsmechanisme. Op het einde van de steel stak er een stuk uit waaraan getrokken moest worden om de detonator te activeren. Het koord werd beveiligd met een stukje doek of tape. De blikken pot werd voorzien van een haak.

Model 1916

Het tweede model was het meest eigenaardige van de serie. De handgranaat was identiek aan het tweede model van de 1915. Echter werd de granaat voorzien van een touwtje in de steel waaraan een gewicht werd bevestigd. Het gewicht werd beveiligd met een zinken dop. De dop moet er eerst worden afgedraaid, daarna werd de granaat weggeworpen. Het gewicht moest het touwtje eruit trekken. Het model deed nauwelijks dienst en ze zijn dan ook moeilijk te vinden.

Model 1917

Dit was het laatste model uit de Eerste Wereldoorlog. De twee opvolgers waren gebaseerd op dit model. De 1917 was compleet identiek aan de 1916. Maar de granaat had geen het gewicht dat aan het touw werd bevestigd maar een nylon balletje. Ook een zinken dop was aanwezig. Deze moest er eerst worden afgedraaid. Daarna werd aan het balletje getrokken. De 1917 was het meest ingezette model van de Stielhandgranaten tijdens de Eerste Wereldoorlog. Daarom zijn er ook nu nog veel van te vinden in museums of op beurzen e.d..

Model 1924

Een Duitse Fallschirmjäger met Fallschirmjägergewehr 42 (FG 42), tijdens de Tweede Wereldoorlog met twee Stielhandgranaten 1924.
Enlarge
Een Duitse Fallschirmjäger met Fallschirmjägergewehr 42 (FG 42), tijdens de Tweede Wereldoorlog met twee Stielhandgranaten 1924.

De 1924 was gebaseerd op de 1917. Echter werd de handgranaat niet voorzien van een haak en de blikken pot werd compleet opnieuw ontworpen, evenals de zinken kap. De meeste handgranaten werden voorzien van een cilindervormige kap en niet van een stervormige kap zoals de modellen 1916 en 1917. Deze handgranaat deed tijdens de Tweede Wereldoorlog dienst, samen met de 1939.

Model 1939

Dit was de Stielhandgranate 1924 met rook als inhoud. De granaat is beter bekend als Nebelhandgranate 39, of kortweg NB.Hgr.39. Hij is herkenbaar aan de dikke witte horizontale lijn en de grote witte letters (NB.Hgr.39) op de pot. Onderaan de pot bevinden zich gaten waardoor de rook kon ontsnappen.

Een schets van de Stielhandgranate 1943.
Enlarge
Een schets van de Stielhandgranate 1943.

Model 1943

Dit model werd niet voorzien van een touwtje in de steel, maar een balletje in de bovenkant van de pot. Het balletje kwam al eerder voor in de Eihandgranate 39. Het was een fuse dat was voorzien van een ijzerdraad waaraan het balletje was vastgemaakt. Het balletje moest eerst worden uitgedraaid. Daarna kwam het balletje en de draad vrij waaraan getrokken moest worden om de granaat te laten werken. In de film Der Untergang is een voorbeeld te zien als SS-Reichsarzt Ernst-Robert Grawitz (Gespeeld door Christian Hoening) tijdens het avondmaal met zijn familie twee Eihandgranaten onder de tafel activeert. Dit principe is identiek bij de Stielhandgranate 43.

Geballte en gestreckte Ladung

De Stielhandgranate werd gebruikt als anti-tankwapen. Dit is de Gestreckte Ladung (Eerste Wereldoorlog) en Geballte Ladung (Eerste en Tweede Wereldoorlog).

Vietnamoorlog

Tijdens de Vietnamoorlog maakte de Noord-Vietnamezen gebruik van hun eigen geproduceerde Stielhandgranate uit de Tweede Wereldoorlog. Dit geld namelijk ook hetzelfde voor nog andere Wo1 of Wo2 handgranaten zoals de Franse Citron Foug met een steel.

Afkomstig van WO1Wiki NL, de Vrije Encyclopedie. "http://www.forumeerstewereldoorlog.nl/wiki/index.php/Stielhandgranate"
Personal tools