/** * */

La voie de 60

60cm smalspoorweg gelegd door zwaar beschoten terrein , Verdun 1916
Enlarge
60cm smalspoorweg gelegd door zwaar beschoten terrein , Verdun 1916



Inhoud

Inleiding

La voie de 60, was een smalspoor spoorweg met een afstand tussen de sporen van 60 cm, in Frankrijk vaak voor militaire doeleinden ingezet (de normale spoorbreedte is 142,2 cm.)((noot: deze pagina gaat vooral over het Franse gebruik van 60cm spoor, ze werden ook door Duitsland, Groot-Britannië en vele andere landen gebruikt) Deze werden in Frankrijk enkel door de firma Decauville gebouwd en het kreeg al snel deze bijnaam. (er bestonden nog smallere spoorwegjes, met een afstand tussen de rails van 50cm of 40 cm, deze zijn de bekende spoortjes die in mijnen werden gebruikt, maar ook op vroege archeologische opgravingen toen men nog niet op een tonnetje te verwijderen puin meer of minder zag)

Gebruik

Deze spoortjes werden vaak speciaal aangelegd om zwaar geschut naar het front in stelling te brengen en na de opbouw van het stuk, het te bevoorraden met ammunitie. Ze waren voor de komst van automobiele tractie het enige middel om zeer zwaar geschut te vervoeren waar er geen "gewone" spoorlijnen voorhanden waren.

Ze werden ook vaak aangelegd als zogenaamde "antennes" die vanuit de spoorweghoofden (het einde van het normaalspoor) zich in verschillende richtingen naar het front kronkelden om de bevoorrading ervan te verzekeren.

Ook werden de 60cm spoorlijnen binnen de places fortes gebruikt om de forten en batterijen te verbinden met een centraal knooppunt waar een station was voor normaal spoor. Als voorbeeld kunnen we de versterkte plaats Epinal nemen waar het spoor in totaal 120 km lang was en de 17 forten, een groot gedeelte van de 91 batterijen en de verschillende magazijnen met de "normale" spoorlijn en onderling verbond. In Verdun was het militaire smalspoornetwerk zo'n 185km lang. De spoorlijntjes werden vanaf de buitenste forten (Douamont, Vaccherauville, Vaux, Moulainville etc.) doorgetrokken naar het front dat wat verderop lag tot de grote Duitse aanval.

Binnen forten werden er ook spoorlijntjes voor het transport van materieel in de gangen gelegd. Deze wagonnetjes werden door de soldaten geduwd en op hellingen met takels getrokken. Vreemd genoeg hadden deze spoorlijntjes een breedte van 50 cm. De reden om een verschillende spoorbreedte te nemen ontsnapt mij aangezien nu alles wat in het fort aankwam met de 60cm moest worden overgeladen op 50cm wagonnetjes.

andere landen

In Duitsland werd met gelijkaardige systemen geëxperimenteerd en werd het smalspoor ook door het leger in gebruik genomen. Er was smalspoor in 60cm, 70cm en 75 cm. Het leger nam de 60cm versie in dienst onder de benaming "Feldbahn" of "Heeresfeldbahn"

In Rusland werden zowel de 60cm en 75cm versie gebruikt en werd er meer dan 2000 km smalspoorlijn aangelegd aan de fronten. Ook de Britten (War Department Light Railways) en Oostenrijk-Hongarije en de VS namen het 60cm smalspoor in gebruik.

spoorweggeschut

De eerste proefnemingen met spoorweggeschut (behalve tijdens de Amerikaanse burgeroorlog) werden genomen in Frankrijk. Stukken van 120mm en 155mm werden op een affuit met 360 graden traversie gezet op 60cm spoor: de zogenaamde Peigné-Canet spoorwegkanonnen. Door de smalte van het spoor konden er echter geen zwaardere wapens gebruikt worden. De bedoeling van deze stukken was om ze binnen de places fortes snel naar bedreigde sectoren te kunnen voeren.

Overigens stonden de Gruson 5.3cm L/24 Fahrpanzer mobile pantser torentjes op 60cm spoor.

60cm smalspoorweg Langs de gallerijen van een fort , Verdun 1918
Enlarge
60cm smalspoorweg Langs de gallerijen van een fort , Verdun 1918

Aanleg

Het Voie de 60 was ontworpen om zo snel mogelijk aangelegd te worden, hoewel snel hier een relatief begrip is. Voor de aanleg van 1 km spoorlijn waren 1250 man nodig, 10 wagonnetjes met materiaal, 70 wagonnetjes met ballast. De spoorlijntjes konden met een snelheid van ongeveer 1,5 km per dag aangelegd worden.

De rails werden geprefabriceerd met de 2 rails reeds vastgemaakt aan metalen biels. Deze konden aan elkaar verbonden worden met snelkoppelingen. Er bestond een hele catalogus met rechte stukken van verschillende lengtes, bochten met verschillende curves, draaischijfjes, wissels etc. Normale railstukken waren zo ontworpen dat ze door 4 man konden gedragen worden.

Capaciteit

Volgens een bron had enkele spoorlijn had een theoretische capaciteit van 1800 ton per dag (30 à 40 treinen). Een dubbel spoor had een capaciteit van 10000 ton per dag (!). Maar deze getallen lijken twijfelachtig en sterk overdreven.

Na de eerste wereldoorlog

Het spoor van 60cm bleef in gebruik bij het Franse leger doch in 1940 speelde het door de blitzkrieg geen rol. De bekende spoorlijntjes in de forten van de Maginot lijn zijn ook 60cm spoortjes, en vaak werden deze ook gebruikt om de forten met het hinterland te verbinden. De wagonnetjes die hierbij werden gebruikt waren nog steeds hetzelfde rollend materieel als dat wat in de eerste wereldoorlog werd gebruikt, ze werden gewoon terug uit de magazijnen gehaald. Wel werden ze voor gebruik in de Maginot lijn vaak aangepast, de bekendste aanpassing is de ombouw van de wagonnen voor troepentransport, om de troepen van de achteropliggende onderaardse onderkomens naar de (meestal minstens één km, vaak langer) aan de frontzijde liggende gevechtsposten van het fort te vervoeren. De locomotieven waren echter van een nieuw model: electrish aangedreven, wat natuurlijk nodig was in de onderaardse gangensystemen.

Ook zijn er nog steeds civile toepassingen, vooral buiten Europa. Zo worden ze vaak gebruikt om de oogst te vervoeren van suikerrietplantages. (uit ervaring kan ik zeggen dat Egypte bijvoorbeeld vol van deze Decauvilles ligt) In de VS worden ze dan weer soms gebruikt in de mijnbouw. In Europa zijn smalspoorlijntjes nu vaak toeristische treinlijntjes, vooral in Duitsland.

Afkomstig van WO1Wiki NL, de Vrije Encyclopedie. "http://www.forumeerstewereldoorlog.nl/wiki/index.php/La_voie_de_60"
Personal tools