/** * */

Het verloop van de Eerste Wereldoorlog - 1915

1915 was het jaar van betrekkelijke rust aan het westelijk front, waar twee miljoen Duitse militairen tegenover drie miljoen geallieerden in de loopgraven van Noord-Frankrijk lagen, stellingen die van Zwitserland tot aan de Noordzee reikten en steeds verder werden versterkt, verfijnd en uitgebouwd. De geallieerden concentreerden hun aanvallen op de saillant Noyon, een uitstulping van de Duitse linies op nog geen 100 km van Parijs. De Franse aanvallen in Champagne om de Duitse bevoorrading af te snijden leverden een terreinwinst op van enkele meters en een verlies van duizenden soldaten. Een Engelse aanval (10-13 mrt.) op Neuve-Chapelle aan de westflank van de saillant van Noyon, ontaardde in een bloedbad: 3000 gesneuvelde Britse soldaten per uur. De Duitse saillant van St.-Mihiel werd onder opoffering van tallozen door de Fransen aangevallen met verwaarloosbaar resultaat.

frontlinies rond Ieper
Enlarge
frontlinies rond Ieper
Op 22 april maakten de Duitsers in de Tweede Slag om Ieper voor het eerst aan het westelijke front gebruik van gifgas. Op 25 mei was de saillant van Ieper (Ieper zelf werd niet veroverd) door de Duitsers opgerold, met een geallieerd verlies van 75.000 man, de Duitsers meer dan 100.000. Tijdens de Lorettoslag werden vanaf 9 mei 1915 door de Britten bij Festubert en de Fransen bij Souchez tussen Neuve-Chapelle en Arras onder opoffering van 10.000 man aanvallen ingezet op de westelijke flank van de saillant van Noyon. De Fransen slaagden er niet in de heuvelrug van Vimy te veroveren, en konden slechts een tijdelijke bres slaan in de voorste Duitse linie.

De Herfstslag in Artois en Champagne begon op 25 september. In Artois verloren de Britten bij Loos 60.000 man maar vorderden geen centimeter. Het betekende het ontslag van de Engelse bevelvoerder French die door Haig werd vervangen. De Fransen boekten bij Souchez enige terreinwinst. In Champagne, ten westen van Verdun, werd de Franse aanval ingeluid door een driedaags bombardement met 2500 kanonnen. Het resultaat stond in geen verhouding tot de verliezen: de Fransen verloren 150.000, de Duitsers 100.000 man. Eind 1915 bedroegen de totale geallieerde verliezen in het westen ongeveer 1.550.000 man, die van de Duitsers rond 600.000.

Aan het zuidelijke deel van het oostelijke front maakten de offensieven van het Oostenrijkse 3de en 4de leger, versterkt met grote Duitse legergroepen, weinig vorderingen en op 22 maart 1915 capituleerde de Oostenrijkse vesting Przemyśl met 100.000 man voor de Russen na 4½ maand te zijn uitgehongerd. In het noorden gebruikte Hindenburg verse krachten voor een hergroepering. Zijn doel was de vernietiging van het 10de Russische leger, dat voor de grens van Oost-Pruisen lag, en het afsnijden van de Russische verbindingen met Warschau. Een Duitse afleidingsaanval (31 jan.) met gifgas (voor het eerst in deze oorlog) van de legergroep Mackensen bij de Poolse stad Bolimów moest de Duitse troepenbewegingen voor de Russen verborgen houden en had succes: in de Winterslag in het Masoerengebied (4-22 febr.) leden de Russen wederom een zware nederlaag (Russische verliezen 200.000 man waarvan de helft gevangenen). Maar de Russen, die over schier onuitputtelijke reserves beschikten, waren nooit definitief verslagen, terwijl het Oostenrijkse leger in het zuiden op de rand van een ineenstorting stond. Het pasgevormde Duitse 11de leger was onder dekking van de gifgasaanval bij Ieper (22 apr.) naar het oosten verplaatst om samen met het 4de Oostenrijkse onder bevel van Mackensen het zuidelijk deel van het front te versterken en de Russen hier terug te dringen. Vanaf begin maart werden de slecht bewapende Russen tussen de Karpaten en de Weichsel teruggedreven en was het 3de Russische leger begin mei vrijwel geheel vernietigd; op 3 juni werd Przemyśl terugveroverd en eind juni was ook Lemberg weer in Oostenrijkse hand. Het front schoof in steeds sneller tempo naar het oosten op; Warschau viel 5 augustus. In het noorden veroverde Hindenburg Wilna (Vilnius) en trok verder in de richting van Riga. Eind september 1915 consolideerden de Centrale Mogendheden het front; Galicië was heroverd en de Russische bedreiging van Hongarije geëlimineerd.

Op 23 mei 1915 verklaarde Italië een van zijn vroegere bondgenoten in de Dreibund, Oostenrijk de oorlog. Bij de Italiaanse mobilisatie waren een kleine miljoen man (36 divisies) betrokken. De Oostenrijkers hadden het terreinvoordeel: de onneembare Alpen en de ontelbare grensversterkingen tussen beide landen die ze hadden aangebracht omdat ze de Italianen nooit vertrouwd hadden. Aldus bepaalde de oorlog zich tot het gebied langs de Isonzo, waar slag op slag werd geleverd, de Oostenrijkse oorlogshaven Triest en de passage bij Laibach (Ljubljana), die toegang gaf tot de Hongaarse laagvlakte.

De Oostenrijkers waren met 20 divisies verre in de minderheid ten opzichte van de Italianen, die gedirigeerd werden door generaal Cadorna, een veteraan met weinige tactische gaven, die zijn legers keer op keer naar de ondergang dreef. In 1915 werden de eerste vier van in totaal twaalf veldslagen bij de Isonzo uitgevochten, in werkelijkheid één doorlopende veldslag met adempauzes. De Italiaanse winst was gering; de verliezen enorm, alleen al in 1915 250.000 man waarvan 160.000 bij de Isonzo.

Servië bezweek al snel onder een gezamenlijke Duits-Oostenrijkse aanval, waaraan ook het op 6 september in het geheim tot de Centralen toegetreden Bulgarije deelnam. De tot veldmaarschalk bevorderde Duitse generaal Mackensen leidde de operatie. Een ander Bulgaars leger trok vanuit het zuidoosten Servië binnen om de spoorweg naar de Griekse havenplaats Saloniki af te snijden. Belgrado viel drie dagen na het begin van de aanval, en nu definitief, op 9 oktober 1915.

Duitse militairen ontmoeten hun nieuwe bondgenoten uit Bulgarije bij de spoorlijn Belgrado-Nisj tijdens de operaties in Servië, 1915
Duitse militairen ontmoeten hun nieuwe bondgenoten uit Bulgarije bij de spoorlijn Belgrado-Nisj tijdens de operaties in Servië, 1915

Het in Saloniki gelande geallieerde Oriëntleger, grotendeels bestaande uit troepen die aan de Dardenellenoperatie hadden deelgenomen, slaagde er niet in de verbinding met de Servische troepen tot stand te brengen en maakte rechtsomkeert. De restanten van het Servische leger, maar ook burgers, vluchtten, op de hielen gezeten door de Oostenrijkers, door de besneeuwde bergpassen naar de Albanese kust en werden door Franse en Italiaanse schepen naar het Griekse eiland Korfoe overgebracht. Het aantal Servische slachtoffers tijdens deze barre tocht was ongetwijfeld hoog, volgens sommige bronnen meer dan 100.000, zij het niet zo hoog als het veelvoud dat de Servische geschiedschrijvers er gaarne van maken. Oostenrijks-Hongaarse troepen liepen Montenegro onder de voet dat 16 jan. 1916 capituleerde. Albanië werd ingenomen op het zuidelijke gedeelte na door de Italianen werd bezet.

Een Engels plan een passage door de Dardanellen te forceren en door te stoten naar Konstantinopel vloeide voort uit een poging twee door de Duitsers aan Turkije geleverde oorlogsschepen te vernietigen (zie De ontsnapping van "Goeben" en "Breslau"). De controle over een verbinding tussen de Middellandse en de Zwarte Zee zou de oorlog een beslissende wending kunnen geven. Churchill was er de voornaamste voorstander van, hoewel de Britse vlootvoogd Fisher er niets in zag (wat tot een conflict tussen beiden leidde). Maar ondanks verwoede pogingen van Britten en Fransen en de inzet van een Brits expeditieleger liep de operatie, die een jaar duurde, op een smadelijke aftocht van de Entente-troepen uit. Het verliescijfer van de 489.000 geallieerde militairen die erbij betrokken waren, bedroeg 250.000, van de 500.000 Turkse verdedigers evenveel.

In febr. 1915 bedreigden 20.000 man Turkse troepen na een opmars door de Sinaïwoestijn het Suezkanaal en staken dit zelfs over, maar deze aanval werd door de geallieerden afgeslagen. De Britse aanwezigheid in Mesopotamië ( = ongeveer het huidige Irak, destijds deel uitmakend van het Turkse Rijk) betrof oorspronkelijk bescherming van de oliebronnen bij de Perzische Golf. Vanuit Basra rukten de Britten onder generaal Charles Townshend op naar Bagdad, maar werden ten zuiden van deze stad bij Ctesiphon (22-26 nov. 1915) door een uit Turken, Koerden en Arabieren bestaand, door de Duitse generaal (en Turkse pasja) Colmar von der Goltz geleid leger verslagen en bij Koet-el-Amara ingesloten.

Op nieuwjaarsdag werd het Engelse slagschip Formidable door de Duitse onderzeeboot U 24 getorpedeerd. Op 24 januari 1915 vond een gevecht plaats tussen Engelse en Duitse kruisers bij de Doggersbank waarbij de Duitse kruiser Blücher verging. De Duitse onderzeeër U 29 (commandant Otto Weddigen, die een jaar eerder met de U 9 vier Britse kruisers had getorpedeerd) werd op 25 mrt. geramd en tot zinken gebracht door het Engelse slagschip Dreadnought. Op 7 mei torpedeerde de Duitse onderzeeboot U 20 in de Ierse Zee het Engelse passagiersschip Lusitania; het leidde tot een Duitse beperking van de onderzeebootoorlog. In de Adriatische Zee bestookte de Oostenrijkse marine, opererend vanuit diepwaterbases in Sebenico en Cattaro, de Italianen. De Oostenrijkse oppervlaktevloot was overigens niet in staat de evacuatie van Servische militairen vanuit Albanië doeltreffend te hinderen.

Data 1915

D = Duitsland, Duits, Duitsers, Duitse leger enz.; F = Frankrijk enz.; E = Engeland enz., O = Oostenrijk-Hongarije enz.; R = Rusland enz., S = Servië enz., I = Italië enz.

Westelijk front - stellingenoorlog 1915: 8-14 jan. Slag bij Soissons ... 19 jan. D bestormen Hartmannsweilerkopf (Vogezen) ... 16 feb.-20 mrt. Winterslag in Champagne (Massiges – Perthes – Souain) ... 19 feb. Slag bij Münster (F) ... 10-20 mrt. Massale E aanval bij Neuve-Chapelle ... 5-14 apr. Vruchteloze F aanvallen bij Verdun, Courdes, Apremont, Flirey, Priesterwald ... 22 apr.-25 mei 2de Slag om Ieper ... 9 mei Begin Lorettoslag (tot aug.) ... 29 juni-6 juli Slag bij Les Eparges (ZW van Verdun) ... 29 juni-14 juli Strijd in L'Argonne ... 30 juli D veroveren Slot Hooge bij Zillebeeke ... 25 sept. Begin van de Herfstslag in Artois en Vlaanderen ... 26 sept. F en B aanvallen bij Souchez en Loos ... 25 sept. Begin van de Herfstslag in Champagne (Massiges, Tahure) ... 23 dec. D heroveren Hartmannsweilerkopf.

Oostelijk front - bewegingsoorlog 1915 (tenzij anders vermeld betreft het D, O of D-O acties): 23 jan. Begin van de strijd in de Karpaten en de D-O tegenoffensieven ... 26 jan. Ufzoker Pas veroverd ... 27 jan. Wyskower Pas bezet ... 22 jan. Kirlibaba veroverd ... 16 febr. Kolomea veroverd, 17 febr. Czernowitz, 20 febr. de Boekowina geheel bevrijd ... 4-22 febr. Winterslag in het Masoerengebied ... 22 febr. R aanval op Mława-Johannisburg ... 9-11 mrt. D tegenaanval bij Mława ... 18 mrt. Memel door R bezet ... 15-29 mrt. Gevechten bij Memel en Tauroggen ... 22 mrt. Przemyśl capituleert ... 20 mrt.-30 apr. R offensief tegen de Karpatenrug, enkele doorbraken naar Opper-Hongarije ... 9 apr. D bestormen De Zwinin (Karpaten) ... 1-22 mei D-O doorbraak in Galicië ... 1-3 mei Slag bij Gorlice-Tarnów ... 14-20 mei De San overschreden ... 15 mei Doorbraak bij Jaroslaw ... 20 mei Westkarpaten bezet, San bereikt ... 31 mei Doorbraak bij Stryl ... 3 juni Przemyśl terugveroverd. R ontruimen Oost-Karpaten ... 12-19 juni Strijd om de R Grodeckstelling ... 19 juni Doorbraak bij Magierow ... 22 juni Lemberg bezet ... 13 juni De Boekowina bevrijd ... 28 apr. Begin van de opmars in Koerland ... 7 mei Libau ingenomen ... 18 juli Windau en Tuckum bezet ... 24 juli Doorbraak bij Schaulen ... 13-23 juli Strijd om de Narew-linie ... 13-17 juli Slag bij Mława en Przasnycz ... 24 juli De Narew overschreden. Rosan en Pultusk veroverd ... 19 juli Blonie en Grójec bezet ... 21 juli Góra-Kalwarija bezet ... 16 juli Begin opmars in Zuid-Oost Polen ... 21 juli Iwangorod omsingeld ... 28 juli De Weichsel bij de Pilicamonding overschreden ... 30 juli Lublin veroverd ... 1 aug. Chelm bezet ... 3 aug. Begin van de algehele R terugtocht ... 3 aug. Ostrolenka bezet ... 4 aug. Iwangorod veroverd ... 5 aug. Warschau veroverd, 10 aug. Lomza ... 18 aug. Kowno (Kaunas) veroverd, 19 aug. Nowo-Georgiewsk (Modlin), 23 aug. Osowiec ... 27 aug. Olita, 26 aug. Brest-Litowsk, 3 sept. Grodno veroverd ... 28 aug. O offensief bij Złoczów-Sokal ... 31 aug. Brody en Luzk veroverd, 3 sept. Dubno ... 1 aug. Begin verdere opmars in Koerland, Mitau bezet ... 3 aug. Bruggehoofd Friedrichstadt bestormd ... 9 sept.-1 nov. Slag bij Dünaburg (Dwinsk) ... 29 sept. Begin stellingoorlog bij Jakobstadt, Riga (21 okt.) en Dünaburg (1 nov.) ... 10 sept. Miedniki en Lida bezet, 24 sept. Nowogrodek ... 16-18 sept. Slag om Wilno (Vilnius) ... 16 sept. Pinsk bezet, 27 sept. Baranowitsji, 24 sept. Lipsk ... 13 sept.-17 nov. R offensief aan de Styr en de Strypa ... 22 sept. Lysk door R veroverd ... 20-28 sept. O tegenoffensieven ... 5 nov. Strijd aan de Strypa ... 15 nov. Strijd om de Styrlinie ... 27 dec. Aanvang R offensief in Oost-Galicië.

1915 - Italië trekt ten oorlog: 23 mei Oorlogsverklaring aan O ... 26 mei Begin I opmars in Judikarïe (Giudicaria) en Zuid-Tirol ... 6-20 juni Aanvallen aan de Isonzo; Monfalcone en Gradisca bezet ... 9-13 juni Strijd bij de Stilfser Joch, Tonalepas en Gardameer ... 23 juni-6 juli 1ste Isonzoslag (hoogvlakte van Doberdo) ... 18-3 aug. 2de Isonzoslag (bruggehoofd Görz) ... 23 juli I bezetten Flitsch ... 18 okt.-3 nov. 3de Isonzoslag (Podgora en Doberdo) ... 10 nov.-16 dec. 4de Isonzoslag (Doberdo, Görz).

Balkanfront 1915: 6 okt. Begin 3de S veldtocht ... 5 okt. Landing Orientleger Geallieerden in Saloniki ... 7 okt. D legergroep Mackensen overschrijdt Donau en Save ... 9 okt. Belgrado veroverd ... 14 okt. Bulgaars offensief bij de Timok, 18 okt. Negotin bezet ... 20 okt. Sjabatz veroverd ... 1 nov. Kragujevac bezet, 5 nov. Nisj ... 20 okt. Bulgaars offensief in Macedonië ... 21 okt. Kumanovo bezet ... 23 okt. Skoplje bezet ... 20 nov. Prilep bezet, 23 nov. Pristina en Mitrovica ... 24-25 nov. Slag op het Merelveld ... 29 nov. Prizren ingenomen ... 4 dec. Monastir door de Centralen veroverd ... 1 nov. Begin verovering Montenegro en Albanië ... 4 dec. Berane en Ipek bezet ... 9 dec. Bulgaars offensief tegen het Orientleger ... 12 dec. Doiran en Gjevgjelija bezet, aan Griekse grens halt gehouden.

De oorlog in Voor-Azië 1915: 7-9 febr. Vruchteloze Turkse aanvallen op het Suezkanaal, terugtocht door de woestijn ... jan. Britse opmars in Mesopotamië vanuit Basra ... 24 juli Nasrije bezet ... 29 sept. Koet-el-Amara bezet ... 22-26 nov. Turkse overwinning bij Ctesiphon ... 25-29 apr. Landing E F expeditieleger bij de Dardanellen: Sedd-ül Bahr, Teke Burun, Sari Tepe ... 28 aug. Landing in de Anafortabocht ... 19 dec.-8 jan. 1916 Entente ontruimen Dardanellenstellingen.

De oorlog ter zee – 1915: 24 jan. Zeeslag bij de Doggersbank ... 4 febr. D verklaart de zeeën rond Engeland tot oorlogsgebied ... 7 mei De Lusitania getorpedeerd ... 2 juli D-R zeegevecht bij Gotland ... 11 juli Lichte kruiser Königsberg in Oost-Afrika vernietigd ... 19 aug. De Arabic tot zinken gebracht ... 18 sept. Beëindiging D onderzeebootoorlog tegen handelsschepen in de zeeën rond Engeland.

De oorlog in de koloniën – 1915: 20 mrt. Begin aanval Zuid-Afrikanen op Duits Zuidwest-Afrika ... 7 mei Karibib bezet, 12 mei Windhoek ... 21 juni Begin aanval op de Waterberg ... 9 juli Overgave Duits Zuidwest-Afrika.

Hiervóór: Het verloop van de Eerste Wereldoorlog - 1914
Hierna: Het verloop van de Eerste Wereldoorlog - 1916

Voor kaarten van de frontlinies zie De Eerste Wereldoorlog - fronten.
Een literatuuropgave staat vermeld in het laatste deel van deze cyclus:
Het einde van de Eerste Wereldoorlog.

Personal tools