/** * */

Gavrilo Prinčip

(Doorverwezen vanaf Gavrilo Princip)
Gavrilo Prinčip
Enlarge
Gavrilo Prinčip

Gavrilo Prinčip (Obljaj, Bosnië, 25 juli 1894 – Theresienstadt, Oostenrijk-Hongarije, 28 april 1918) werd bekend als de moordenaar van aartshertog Franz Ferdinand van Oostenrijk, een daad die de directe aanleiding voor de Eerste Wereldoorlog vormde. Hij was de zoon van een postbode, de vierde in een reeks van negen kinderen. In Bosnië zat hij op de middelbare school, maar in 1912 vertrok hij naar Belgrado, waar hij zijn studie afrondde. Na het afstuderen voegde hij zich bij de geheime Bosnisch-Servische socialistische beweging de "Zwarte Hand". De twee daarop volgende jaren heeft hij gewijd aan deze beweging.

De voorbereiding

In 1912 had Prinčip geprobeerd dienst te nemen in het Servische leger dat op het punt stond Macedonië binnen te vallen. Hij werd echter door de ijzervreter majoor Tankosic geweigerd met de woorden: Je bent te klein en te zwak! Ga naar huis voor ik je in elkaar sla! Diep vernederd keerde Prinčip terug, met het voornemen te bewijzen dat ook hij een daad kon stellen, en beslist niet klein en zwak was. Hij broedde met een zestal medestudenten het plan uit om Frans Ferdinand te vermoorden, en legde dit aan de leiding van de Zwarte Hand voor. Deze reageerde terughoudend, maar bezorgde de groep toch een aantal wapens en cyanidecapsules.

Op de een of andere manier kreeg de Servische regering lucht van deze plannen. Men zat er ernstig mee in de maag. Enerzijds was ze Oostenrijk-Hongarije bepaald niet gunstig gezind. Anderzijds was ze zich ervan bewust dat de gevolgen voor Servië buitengewoon ernstig zouden zijn als bekend zou worden wie achter de aanslag zat. Men besloot een boodschapper naar Wenen te sturen: Minister Jovan Jovanovic. Jovanovic, een panslavist, was niet bepaald geliefd in de dubbelmonarchie. Evenmin kon hem een overmaat aan moed worden toegeschreven. Toch moest hij het verhaal aan iemand vertellen. Die iemand werd de minister van Financiën Dr. Leon von Bilinski. "Misschien kan de aartshertog zijn plan voor een bezoek aan Serajevo beter niet laten doorgaan," suggereerde hij, "want de een of andere jonge Serviër zou wel eens een scherpe kogel in zijn pistool kunnen stoppen en afschieten in plaats van een dummy". Ministers van financiën zij in het algemeen niet zo doorkneed in diplomatentaal. Von Bilinski miste dan ook het punt volledig. "Laat ons hopen dat er niets gebeurt", zei hij glimlachend, en deed niets met de waarschuwing. Zo kon Jovanivic terug naar Servië met het idee dat hij het varkentje gewassen had.

Op 28 juni 1914 bezochten de Oostenrijks-Hongaarse troonopvolger Franz Ferdinand en zijn vrouw Sophie Chotek de Bosnische hoofdstad Sarajevo (Bosnië was geannexeerd door Oostenrijk-Hongarije sinds 1908). De dag was echter ongelukkig gekozen, want op 28 juni gedacht men in het naburige Servië het einde van de Servische onafhankelijkheid in de Middeleeuwen (slag op het Merelveld in Kosovo).

De uitvoering.

De zeven leden van de Zwarte Hand stonden klaar langs de route om Frans Ferdinand te vermoorden. Mehmet Mehmetbasic, de eerste aan de route, ging er vandoor zonder iets te doen. Hij vluchtte later naar Montenegro, waar hij werd gearresteerd omdat hij over zijn rol in de aanslag opschepte. De volgende was de 17-jarige Vaso Cubrilovic. Deze wilde niet dat Sophie geraakt zou worden en hield zijn granaat in zijn zak. Hij was te jong voor de doodstraf en werd geschiedenisleraar na 16 jaar gevangenisstraf. De derde, Cvetko Popovic, vertelde later dat zijn gezichtsvermogen niet goed was en dat hij de aartshertog niet had zien aankomen. Na een korte gevangenisstraf werd hij curator van een museum. De vierde, Nedelko Cabrinovic, kon zijn zenuwen in bedwang houden en gooide zijn bom naar de auto. Maar hij was niet handig in mikken; de bom stuiterde uit de auto en kwam terecht onder de auto met officieren achter hen. Drie van hen raakten gewond. Snel slikte Cabrinovic zijn cyanidecapsule in en sprong in een kanaal. Helaas was de capsule te oud, en het kanaal maar 10 centimeter diep. Een woedende menigte trok de kotsende jongeman uit het kanaal. Zijn lot is niet bekend.

Per ongeluk toch succes

Gavrilo Prinčip en twee overgebleven maten dachten dat de aanslag gelukt was, dropen af en doken een kroeg in.

De arrestatie van Prinčip kort na de moord op Franz Ferdinand
Enlarge
De arrestatie van Prinčip kort na de moord op Franz Ferdinand

Ferdinand stond erop de dag af te werken volgens de agenda, maar veranderde later van gedachten; hij wilde naar het ziekenhuis om de gewonde officieren te bezoeken. Zijn chauffeur was niet op de hoogte van deze verandering nam de oorspronkelijk bedoelde afslag. Net om de hoek stopte de auto. Deze had (nog) geen achteruitversnelling en moest met de hand terug geduwd worden naar de Appelstraat. Daardoor kwamen zij oog in oog met Gavrilo Prinčip, die net uit een kroeg kwam. Prinčip zag zijn kans schoon, rende op de auto af en loste vanaf de treeplank 3 schoten. Ferdinand werd geraakt in buik en borst en Sophie in de nek. De derde kogel was eigenlijk bedoeld voor Oskar Potorek, militair gouverneur van Bosnië. Ferdinand en Sophie overleden, ze lieten 3 kinderen achter. In feite was dit het begin van de Eerste Wereldoorlog. Prinčip slikte de cyanide die hij gekregen had maar het bleek gewoon water te zijn. De Zwarte Hand had de jonge heethoofden vanaf het begin al niet eens serieus genomen.

De aanslag was in feite zeer knullig opgezet. Zelfs de Zwarte Hand had hen niet serieus genomen. De grote vraag was vooral hoe het hen in vredesnaam gelukt was. Door het pure toeval dat Frans Ferdinand besliste de officieren in het ziekenhuis te bezoeken, dat de chauffeur de verkeerde afslag nam en stilstond, en dat Prinčip toevallig door de voordeur van de kroeg naar buiten stapte, kon Prinčip de kroonprins doodschieten, waarop een keten van gebeurtenissen in gang werd gezet die leidden tot de Eerste Wereldoorlog.

Prinčip werd tijdens een rechtszaak in Sarajevo op 28 oktober 1914 veroordeeld tot twintig jaar gevangenisstraf, de maximale straf voor iemand jonger dan twintig jaar. Waarschijnlijk had hij al tuberculose opgelopen voordat hij in de gevangenis kwam. Enige tijd later moest een arm worden geamputeerd als gevolg van bot-tuberculose. Hij overleed kort daarna in een ziekenhuis vlakbij de gevangenis.

Afkomstig van WO1Wiki NL, de Vrije Encyclopedie. "http://www.forumeerstewereldoorlog.nl/wiki/index.php/Gavrilo_Prin%C4%8Dip"
Personal tools