Forum Eerste Wereldoorlog Forum Index Forum Eerste Wereldoorlog
Hét WO1-forum voor Nederland en Vlaanderen
 
 FAQFAQ   ZoekenZoeken   GebruikerslijstGebruikerslijst   WikiWiki   RegistreerRegistreer 
 ProfielProfiel   Log in om je privé berichten te bekijkenLog in om je privé berichten te bekijken   InloggenInloggen   Actieve TopicsActieve Topics 

C. Smit - Nederland in de eerste wereldoorlog

 
Plaats nieuw bericht   Plaats Reactie    Forum Eerste Wereldoorlog Forum Index -> Boeken en recensies Actieve Topics
Vorige onderwerp :: Volgende onderwerp  
Auteur Bericht
louis



Geregistreerd op: 6-10-2009
Berichten: 343
Woonplaats: Leiden

BerichtGeplaatst: 21 Sep 2010 9:08    Onderwerp: C. Smit - Nederland in de eerste wereldoorlog Reageer met quote

Ik heb weer een boek gelezen waarover ik hier nog geen bespreking aantrof, dit keer "Nederland in de eerste wereldoorlog" van C. Smit. Dit is een set van 3 boeken, uitgegeven begin jaren 70. Het gaat over Nederlandse (vooral buitenlandse) politiek en diplomatie in de periode 1899 - 1919.

In verwijzingen naar dit boek (bijvoorbeeld in het voorwoord van Paul Moeyen's "Buiten Schot") kwam ik de opmerking tegen dat deze boeken niet echt lekker weglezen. Smit's schrijfstijl is inderdaad soms wat stroef / ambtelijk. Toch had ik geen enkel probleem met zijn schrijfstijl, het feit dat ik de inhoud ervan bijzonder interessant vond droeg daar waarschijnlijk ook aan bij. Af en toe moest ik een zin nog een keer lezen omdat ik halverwege de draad was kwijtgeraakt, meer last had ik er niet van. Ik zal een aantal quotes opnemen zodat ieder de schrijfstijl zelf kan beoordelen.

De boeken bevatten veel namen van personen die ik niet kende (veelal gezanten, ambassadeurs en ministers en staatssecretarissen van buitenlandse zaken van diverse landen), maar mede door het uitvoerige personenregister had ik nooit het gevoel dat ik daarin de weg kwijtraakte. In mijn exemplaar van deel 3 zijn de eerste 2 pagina's van het personenregister trouwens blanco, ik weet niet of dat een algemeen probleem met de hele druk betrof of dat het alleen met mijn exemplaar is fout gegaan.

Deel 1 heeft 224 pagina's, exclusief noten, register, literatuurlijst etc en betreft de periode 1899 - 1914. Deel 2 is 181 pagina's en betref de periode 1914 - 1917. Deel 3 heeft 148 pagina's en betreft de periode 1917 - 1919. Niet geheel duidelijk is waarom er niet gewoon 1 boek van is gemaakt, zo omvangrijk is dit alles bij elkaar nu ook weer niet, waarschijnlijk kon de uitgever niet op completering van de set wachten.

Deel 1 beschrijft de belangrijkste internationale ontwikkelingen voor de oorlog en geeft aan hoe de Nederlandse politiek en diplomatie daarop reageerde en waarom ze dat deed. Het regeringsbeleid werd bij de tweede Marokkocrisis door oud-minister van Buitenlandse Zaken de Beaufort als volgt samengevat (met woorden die volgens Smit het algemeen gevoelen van het Nederlandse volk vertolkten, pagina 184):

Quote:
Bescheiden en zelfstandig. Wij moeten in dezen trouw blijven aan den stelregel, die ook reeds door de staatslieden uit de laatste periode van de Republiek is verdedigd: een goede verstandhouding met alle mogendheden, maar geen nauwe verstandhouding met een van hen.


Nederland had een niet bijzonder groot (maar qua omvang ook niet te verwaarlozen) doch vrij slecht toegerust leger. De volksvertegenwoordiging had meer aandacht voor het terugdringen van de militaire uitgaven dan voor het verhogen van de militaire capaciteiten, zie deze quote uit 1908 (pagina 148):

Quote:
De socialisten verkondigden luidkeels dat Nederland tegen de grote mogendheden toch niets zou kunnen uitrichten, zodat alle uitgaven voor de defensie toch nutteloos waren en vele vrijzinnig-democraten en liberalen dachten er in de grond der zaak net zo over.


De regering weerlegde dat in een nota van 9 december 1910. Een deel van de samenvatting van Smit daarvan (pagina 174 - 175) luidt als volgt:

Quote:
Wanneer een vreemde strijdmacht, in oorlog met een andere staat, onze onzijdigheid opzettelijk zou schenden, dan, zo mocht worden aangenomen, zou dit geschieden met een bepaald politiek of strategisch oogmerk, dat de inzet wettigt van zodanige strijdmiddelen als voor het welslagen van de onderneming zouden worden vereist. Maar steeds zou deze inzet betekenen een verzwakking der krachten, welke de aanvaller op het hoofdtoneel van de strijd zou kunnen inzetten. Daaruit volgde dan dat ons defensiestelsel meer waarborgen voor eerbiediging onzer onzijdigheid zou opleveren, naarmate wij beter en krachtiger op het weren van elke inbreuk daarop zouden zijn toegerust.


Het beleid was erop gebaseerd iedereen ervan te doordringen dat Nederland bij elke aanval met alle macht zou terugvechten. Een partij in een groter conflict die denkt een strategisch voordeel met het bezetten van Nederland te kunnen behalen, zal daar dan niet snel toe overgaan. Ook een preventieve aanval, t.w. een aanval om te voorkomen dat een vijand eerst aanvalt en daaruit strategisch voordeel haalt, is dan niet te verwachten omdat er dan immers überhaupt geen verwachting is dat de vijand eerst zal aanvallen. Zoals gezegd was het leger niet erg sterk, maar gelukkig was het beeld van het leger in het buitenland wat rooskleuriger dan de werkelijkheid rechtvaardigde zodat het beleid toch het gewenste effect sorteerde.

Smit constateert in deel 2 op pagina 116 nog dat alle oorlogvoerenden hun best deden om de sympathie van Nederland niet te verspelen, binnen de grenzen van hetgeen mogelijk was in de situatie waarin de ene partij Nederlandse schepen torpedeerde en de andere verregaande beperkingen oplegde aan de Nederlandse handel. Kennelijk wilde niemand Nederland in de armen van de vijand drijven. De belangen van de oorlogvoerenden en Nederland liepen dus eigenlijk deels parallel.

Deel 2 en 3 gaan over de situatie waarin Nederland verkeerde tijdens de oorlog, zoals over de Netherlands Overseas Trustcompany, die een groot deel van de invoer ging beheren en de gevolgen van de onderzeebootoorlog en mijnen op de handelsvloot. Een quote over die mijnen (deel 2, pagina 62):

Quote:
De zowel door Engeland als Duitsland gelegde mijnenvelden hebben de scheepvaart heel wat verliezen berokkend. Dit geldt vooral voor de losgeslagen mijnen die, in strijd met het reeds meermalen genoemde verdrag, hun springkracht hadden behouden en voor de scheepvaart het grootste gevaar hebben opgeleverd. Hoe overvloedig het gebruik van mijnen in de Noordzee wel is geweest, moge blijken, behalve uit het grote aantal schepen, dat op mijnen is gelopen, uit het feit dat gedurende de oorlog niet minder dan 6.010 losgeslagen mijnen op de Nederlandse kust zijn aangespoeld, waaronder ongeveer 5.000 Britse.


En over de onbeperkte onderzeebootoorlog schrijft Smit in deel 2 op pagina 102:

Quote:
Wat men in Duitsland evenmin ooit heeft kunnen inzien, dat is dat het wereldgeweten er tegen in opstand komt wanneer 1.200 non-combattanten naar de bodem van de zee worden gezonden, een onherstelbare daad, terwijl de volkenrechtelijk geoorloofde 'hongerblokkade' elk moment kan worden beëindigd door de strijd op te geven.


Hierop lijkt mij nog wel het een en ander af te dingen, zelfs als je er inderdaad van uitgaat dat een hongerblokkade volkenrechtelijk geoorloofd was (wat naar huidige maatstaven althans zeker niet meer het geval is). Niemand verplichtte die non-combattanten immers de zee op te gaan in een gebied dat de Duitsers tot oorlogsgebied hadden uitgeroepen. Die non-combattanten hadden er ook voor kunnen kiezen daar niet te gaan varen. Als zij ervoor zouden hadden gekozen de Engelse hongerblokkade te doorbreken, hadden de Engelsen hen net zo hard naar de bodem van de zee gestuurd. Wie de Engelsen gehoorzaamt en de Duitsers niet kan het niet bevreemden harder te worden aangepakt door de Duitsers dan door de Engelsen lijkt mij.

Nederland protesteerde steeds tegen inbreuken op internationaal recht die Nederlandse belangen schaadden, ook als dat zinloos leek omdat het toch geen gedragswijziging tot gevolg zou hebben. Smit schrijft daarover (deel 2, pagina 65)

Quote:
Toen dus de in vredestijd opgestelde volkenrechtelijke normen, waaraan de belligerenten destijds uit vrije wil en inhoudelijke overtuiging hadden meegewerkt, geen stand konden houden in een tijd, waarin de oorlogspsychose de oorlogvoerende volkeren in een gemoedstoestand had gebracht, waarin alles geoorloofd werd geacht wat de vijand afbreuk zou kunnen doen en het haast als landverraad werd beschouwd om zich daarvan te laten weerhouden door rechtsoverwegingen, was voor de neutralen door hun voortdurende protesten een taak weggelegd. Door dus, telkenmale wanneer het volkenrecht ten nadele van Nederland werd geschonden, daartegen te protesteren, diende onze regering niet alleen het belang van het land als handelsdrijvende en zeevarende natie, doch droeg zij ook het hare bij om het rechtsbesef der oorlogvoerenden niet geheel te doen inslapen.


Desalniettemin was er in de gedragingen van de oorlogsvoerenden jegens neutralen toch af en toe nog wel iets van fatsoen te bespeuren. Troepen van de oorlogvoerende landen die in Nederland terechtkwamen werden geďnterneerd. Alleen officieren werden vrijgelaten, mits zij beloofden dat zij het land niet zouden verlaten. In de gevallen waarin zij hun beloften braken werden zij veelal door hun eigen regering weer teruggestuurd naar Nederland. Of ze dat in een vergelijkbare situatie heden ten dage ook hebben gedaan vraag ik mij ten zeerste af. En in gevallen van onterechte torpederingen werd ook de schade (meestal vlot) door de Duitsers vergoed.

De gedragslijn, die de regering gedurende de hele oorlog heeft volgehouden, wordt door Smit omschreven als "laveren en schipperen", bijvoorbeeld op pagina 163, waarbij het eraan toevoegt:

Quote:
Alleen op deze wijze, nl. door te zorgen dat de tegenstrevende krachten, dank zij de medewerking der belligerenten, elkander in evenwicht hielden, kon Nederland zijn neutraliteit ook op economisch gebied volhouden. Dat de gevreesde buurman daarbij wel een wat meer werd ontzien dan het verwijderde Engeland, van welks zijde geen onmiddellijk gevaar dreigde, kan waarlijk geen verwondering wekken. (...)
Er dient overigens op te worden gewezen dat het, gezien de internationale verwevenheid der economische betrekkingen, ook voor Engeland niet steeds mogelijk is geweest een rechtlijnige blokkadepolitiek te voeren. Een goed voorbeeld lever de export onzer margarine.
Nederland had grote behoefte aan ruwe oliën en vetten, de onmisbare grondstoffen voor de margarineindustrie. Engeland had de aanvoer daarvan toegestaan, op voorwaarde dat de daaruit gefabriceerde margarine niet naar Duitsland zou gaan. Dit land weigerde echter in de loop van 1916 nog langer de voor onze zachte zeepindustrie onmisbare en niet van elders te betrekken potas te leveren, indien het niet een deel der in Nederland ook met onder NOT-verband ingevoerde grondstoffen gefabriceerde margarine en harde zeep zou ontvangen. Engeland zag zich eind 1916 genoodzaakt hiermee rekening te houden, vooreerst omdat het destijds nog geen margarineindustrie van betekenis bezat, zodat het grotendeels op de Nederlanse margarine was aangewezen, en bovendien omdat het voor zijn springstoffenindustrie grote behoefte had aan glycerine, welke als restproduct bij de raffinage der ten behoeve van one margarineindustrie geďmporteerde ruwe olie vrijkwam, zodat ons land in staat was dit product, naast de margarine, eveneens aan Engeland te leveren.


Deel 3 gaat over de periode na de ingang van de laatste afkondiging van de Duitse onbeperkte onderzeebootoorlog. Toen verhardden de verhoudingen nog meer en was er nog minder aandacht voor het ontzien van de neutralen. Nederland ging feitelijk ook onder de Amerikaans/Engelse blokkade vallen, en vervolgens werd een groot aantal Nederlandse handelsschepen door Amerika en Engeland gevorderd voor troepenvervoer. Aangezien het geen optie was om aan de zijde van Duitsland de oorlog te betreden, moest de regering zich zelfs bij deze inbreuk op het volkerenrecht weer beperken tot een protest. Smit voegt daaraan toe op pagina 76 van deel 3:

Quote:
Gekwetst door de 'schepenroof', had de Nederlandse regering zich voorlopig teruggetrokken in een houding van mokkend zwijgen, van economisch isolement, welke tot augustus 1918 heeft voortgeduurd, toen het inzicht baan brak dat men op deze wijze geheel afhankelijk werd van Duitsland.


En 4 pagina's later:

Quote:
De Nederlandse regering had in de loop van de oorlog - vooral op economisch gebied - vaak een politiek moeten voeren van laveren en schipperen. Doch in één opzicht is zij zichzelf steeds gelijk gebleven: de angst voor de oorlog was hier te lande zó groot, dat zij nimmer overging tot een maatregel, welke onder druk van enige zijde werd afgedwongen, dan nadat gebleken was dat de wederpartij daarin geen neutraliteitsschending zou zien. Was dat wel het geval, dan bleef de maatregel achterwege.


Je ziet ook steeds in het boek terugkomen dat de Keizer Wilhelm II sterk tegen inbreuk op de Nederlandse neutraliteit was, ook toen de militairen tegen het eind van de oorlog steeds meer aandrongen op hardere standpunten. Zie pagina 86 van deel 3"

Quote:
De houding der Keizerlijke regering om de neutraliteit van Nederland tot het einde van de oorlog toe te blijven ontzien is in deze dagen in niet geringe mate gestimuleerd door het inzicht, dat de diensten, welke Nederland na de oorlog als overlaadplaats en als leverancier van koloniale waren aan Duitsland zou kunnen bewijzen, onvervangbaar waren.


Deel 3 gaat aan het slot nog wel in op de vlucht van keizer Wilhelm II naar Nederland, maar nauwelijks over de pogingen van de geallieerden na de oorlog om hem uitgeleverd te krijgen. Interessant is nog wel het slothoofdstuk over de Belgische annexatiepogingen. Daarover schrijft Smit op pagina 148:

Quote:
Nederland was - dan zij het beleid van Van Karnebeek - aan een groot gevaar ontsnapt. Hoe groot dit gevaar wel was geweest, moge blijken uit artikel 361 van het vredestractaat van Versailles, dat door de grote haast, waarmede dit is opgesteld, ongewijzigd is gebleven en inhoudt, dat, voor het geval binnen 25 jaar na het van kracht worden van het tractaat België een groot Rijn-Maaskanaal zou willen doen graven ter hoogte van Ruhrort, Duitsland gehouden zou zijn het op zijn grondgebied liggende deel van dat kanaal aan te leggen. Met andere woorden: een tijdlang heeft de afstand van Nederlansch-Limburg aan België als een uitgemaakte zaak gegolden, daar bedoeld Rijn-Maaskanaal ter hoogte van Ruhrort de Maas ten noorden van Venlo zou hebben bereikt.


Ik vond dit al met al een buitengewoon interessant boek dat ik iedereen kan aanraden die in het onderwerp is geďnteresseerd. Echter, wie politiek en diplomatie niet interessant vindt zal wel flinke stukken moeten overslaan, vooral in deel 1.
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
Yvonne
Admin


Geregistreerd op: 2-2-2005
Berichten: 45654

BerichtGeplaatst: 06 Okt 2010 10:32    Onderwerp: Reageer met quote

Wat een heerlijke stijl van boeken beschrijven heb je. Zeer aanstekelijk. Dit is inderdaad een set boeken die ik niet kende maar ze staan nu wel op m'n lijstje als ik weereens bij antiquariaten ga snuffelen.
Bedankt.
_________________
Met hart en ziel
De enige echte

https://twitter.com/ForumWO1
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht Verstuur mail Bekijk de homepage
Percy Toplis



Geregistreerd op: 9-5-2009
Berichten: 16288
Woonplaats: Suindrecht

BerichtGeplaatst: 06 Okt 2010 20:27    Onderwerp: Reageer met quote

Week of twee geleden gespot bij De Slegte in Rotjeknor, Yvonne
_________________

“I hope you live a life you are proud of. If you find that you are not, l hope you have the strength to start all over again.
- F. Scott Fitzgerald
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
louis



Geregistreerd op: 6-10-2009
Berichten: 343
Woonplaats: Leiden

BerichtGeplaatst: 06 Okt 2010 22:37    Onderwerp: Reageer met quote

Percy Toplis @ 06 Okt 2010 21:27 schreef:
Week of twee geleden gespot bij De Slegte in Rotjeknor, Yvonne


In Leiden stond (staat?) hij ook, 45 euro geloof ik, dat vind ik wel wat veel. Er staat er 1 op marktplaats voor 30 euro, ook dat vind ik nogal aan de prijs.

Ik heb er zelf 20 euro voor betaald trouwens, dat vond ik al een fors bedrag.
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
louis



Geregistreerd op: 6-10-2009
Berichten: 343
Woonplaats: Leiden

BerichtGeplaatst: 09 Okt 2010 15:40    Onderwerp: Re: C. Smit - Nederland in de eerste wereldoorlog Reageer met quote

louis @ 21 Sep 2010 10:08 schreef:
In mijn exemplaar van deel 3 zijn de eerste 2 pagina's van het personenregister trouwens blanco, ik weet niet of dat een algemeen probleem met de hele druk betrof of dat het alleen met mijn exemplaar is fout gegaan.

Bij de Slegte zag ik het boek staan, daarin zijn deze pagina's niet leeg, dus kennelijk is het een drukfout met mijn exemplaar.
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
Percy Toplis



Geregistreerd op: 9-5-2009
Berichten: 16288
Woonplaats: Suindrecht

BerichtGeplaatst: 21 Nov 2010 0:53    Onderwerp: Reageer met quote

http://link.marktplaats.nl/393262802
http://link.marktplaats.nl/382885801
_________________

“I hope you live a life you are proud of. If you find that you are not, l hope you have the strength to start all over again.
- F. Scott Fitzgerald
Naar boven
Bekijk gebruikers profiel Stuur privé bericht
Berichten van afgelopen:   
Plaats nieuw bericht   Plaats Reactie    Forum Eerste Wereldoorlog Forum Index -> Boeken en recensies Tijden zijn in GMT + 1 uur
Pagina 1 van 1

 
Ga naar:  
Je mag geen nieuwe onderwerpen plaatsen
Je mag geen reacties plaatsen
Je mag je berichten niet bewerken
Je mag je berichten niet verwijderen
Ja mag niet stemmen in polls


Powered by phpBB © 2001, 2002 phpBB Group